Bài giảng Ngữ Văn Lớp 6 - Tiết 85-87: Đêm nay Bác không ngủ - Trường THCS Bắc Hồng

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ Văn Lớp 6 - Tiết 85-87: Đêm nay Bác không ngủ - Trường THCS Bắc Hồng

1. ĐÊM NAY BÁC KHÔNG NGỦ Minh Huệ
2. Cuộc thi Tinh thần đồng đội Luật chơi: - Trong thời gian 2 phút, mỗi nhóm trao đổi, ghi lại và kể tên các bài thơ, bài hát viết về Bác Hồ. - Trong thời gian 2p, mỗi nhóm cử đại diện lên kể tên bài thơ/ bài hát và thể hiện một bài thơ/ bài hát yêu thích hoặc nêu vài câu văn cảm nhận về tình cảm chung của nhà thơ/ nhạc sĩ đối với Bác Hồ trong các bài thơ, bài hát mà các em vừa nêu. Nhóm nào nhiều điểm hơn sẽ chiến thắng.
3. * Tên một số bài hát về Bác: - Em mơ gặp Bác Hồ" (Xuân Giao) - "Em về quê Bác Hồ" (Hồ Tĩnh Tâm) - "Giữa Mạc Tư Khoa nghe câu hò Nghệ Tĩnh" (Trần Hoàn) - "Gửi tới Bác Hồ" (Kapapúi, lời Việt của Tường Vi) - “Hát tên Người Hồ Chí Minh” (Nguyễn Trung Hoà) *Tên một số bài thơ về Bác: - “Ảnh Bác” của Trần Đăng Khoa - “Bác đến” của Trần Ninh Hồ (1970) - “Bác Hồ - Người cho em tất cả” của Hoàng Long, Hoàng Lân
4. 1. Tác giả - Tên khai sinh Nguyễn Thái. - Quê: Nghệ An. - Là nhà thơ quân đội. sáng tác theo nhiều thể loại khác nhau : truyện, thơ bút ký, tiểu thuyết, tiểu luận phê bình, hồi ký , Về phong cách sáng tác của Minh Huệ, vì vừa là một chiến sĩ, vừa là một nhà thơ nên lời thơ của ông thể hiện được tinh thần của người lính. Ngôn ngữ thơ giản dị, giọng điệu thơ của Minh Huệ tha thiết, chân thành, mang đậm phong cách người lính cụ Hồ. Minh Huệ (1927 – 2003)
5. HOÀN THIỆN PHIẾU HỌC TẬP TÌM HIỂU CHUNG TÁC PHẨM 1. Hoàn cảnh sáng tác: 2. Thể thơ:......Phương thức biểu đạt:..... 3. Bố cục, nội dung của từng phần: 4.Đọc: Bài thơ
6. Tác phẩm: • Hoàn cảnh: sáng tác 1951, dựa trên sự kiện có thực: trong chiến dịch biên giới cuối 1950, Bác trực tiếp ra mặt trận theo dõi và chỉ huy cuộc chiến đấu của bộ đội và nhân dân ta. -Thể loại: Thơ tự sự. Thể thơ: 5 chữ - PTBĐ: TS + BC + MT - Bố cục: 3 phần + Phần 1: 9 khổ thơ đầu: Lần thức dậy thứ nhất của anh đội viên. + Phần 2: 6 khổ tiếp: Lần thức dậy thứ ba của anh đội viên. + Phần 3: Còn lại: Tình cảm của tác giả đối với Bác.
7. * Nhân vật: Bác Hồ: Anh đội viên: nhân vật vừa là người chứng kiến vừa là người trung tâm. tham gia vào câu chuyện.
8. 1. Hình tượng Bác Hồ * Hoàn cảnh, thời gian, không gian + Hoàn cảnh:Trên đường đi chiến dịch; trời mùa đông lạnh giá, mưa phùn lâm thâm +Thời gian: đêm trời khuya. + Địa điểm: trong mái lều tranh xơ xác (lán che tạm của bộ đội)
9. Bác trong lần thức dậy lần thứ nhất (nhóm 1,2) lần thứ ba (nhóm 3,4) Phân tích ngữ liệu(chi tiết) Nghệ thuật Nội dung Tư thế Thái độ Cử chỉ, hành động Lời nói
10. Hình tượng Bác Chi tiết Nghệ thuật Nhận xét Tư thế, dáng vẻ: + Lần 1: lặng yên, vẻ mặt trầm ngâm, => Bác vừa gần gũi, thân thiết, người Cha mái tóc bạc → từ láy tượng hình, hình ảnh vừa cao cả thiêng liêng. so sánh, ẩn dụ đẹp trong sáng + Lần 3: ngồi đinh ninh, chòm râu im phăng phắc. Cử chỉ, hành động: => diễn tả cử chỉ chăm lo, tỉ mỉ, ân đốt lửa, dém chăn từng người, từng người..., → nhiều ĐT, kết hợp điệp từ cần, chu đáo, đầy tình yêu thương nhón chân nhẹ nhàng. từng người 2 lần ấm áp. Lời nói, tâm tư: + Chú cứ việc ngủ ngon. Ngày mai đi đánh → động từ kết kết hợp với => Tình thương yêu bao la rộng lớn giặc điệp từ “càng” của Bác dành cho bộ đội và dân + Bác thương đoàn dân công... càng thương công. càng nóng ruột, mong trời sáng mau mau. Cảm nhận chung: => Hình ảnh BH, vị lãnh tụ giản dị, gần gũi, chân thực mà hết sức lớn lao - thể hiện sâu sắc tấm lòng yêu thương mênh mông, sâu nặng của BH với chiến sĩ, đồng bào.
11. 1. Hình tượng Bác Hồ qua cảm nhận của anh đội viên: * Cốt truyện và bối cảnh: - Truyện kể về một đêm không ngủ của Bác ở chiến khu Việt Bắc vào ngày mùa đông, trời mưa, lạnh giá. Khi Bác cùng các chiến sĩ tham gia chiến dịch Biên giới 1950. * Bác trong lần thức dậy thứ nhất. * Bác trong lần thức dậy thứ ba. => Sử dụng nghệ thuật: miêu tả dùng hiều từ láy gợi hình; nghệ thuật so sánh, ẩn dụ. => Hình ảnh Bác: Bác Hồ vĩ đại, cao cả mà bình dị, gần gũi.
12. Nghệ thuật Tác dụng *Từ láy : trầm ngâm, lâm thâm, xơ xác, nhẹ nhàng, mơ màng Sử dụng từ láy lồng lộng, thổn thức, thầm thì, bồn chồn, bề bộn, hốt hoảng, trong khổ thứ 2 (đinh ninh, phăng phắc, nằng nặc, mau mau, mênh mông.) Phân tích giá trị biểu cảm của một vài từ: - tượng hình gợi cảnh đêm khuya, trời mưa nhỏ, kéo dài, lạnh giá và gợi tâm trạng - “Lồng lộng” (trong câu: "Bóng Bác cao lồng lộng") đã nói được hình ảnh và tấm lòng cao đẹp của Bác Hồ. - “Bồn chồn” nói được tâm trạng nóng ruột, lo âu của anh đội viên khi nhìn thấy Bác không ngủ mà cứ thức hoài trong đêm. Biện pháp * Người Cha chính là Bác. Gợi sự gần gũi và tình cảm yêu AD trong khổ 3 thương của Bác Dấu gạch đầu * Lời đối thoại của Bác và anh Đội viên thể hiện trực tiếp suy dòng thơ nghĩ, tâm tư của nhân vật.
13. Cảm xúc của anh đội viên Lần thứ 1 Lần thứ 3 Cảm xúc, suy nghĩ Giống nhau Khác nhau
14. Lần thứ 1 Lần thứ 3 Cảm xúc, - Ngạc nhiên, băn khoăn đến khắc - Lo lắng, bồn chồn: hốt suy nghĩ khoải (Khổ 1) hoảng, giật mình, nằng nặc - Xúc động nhìn theo dõi những cử mời Bác ngủ. chỉ, hành động của Bác (khổ 2, 3, 4) - Hạnh phúc: khi hiểu được - Mơ màng như nằm trong giấc mộng tấm lòng và sự vĩ đại của đẹp đẽ, ấm áp (khổ 5) Bác. - Lo lắng (khổ 6, 7, 8, 9) Giống nhau Lo lắng, xúc động, kính yêu. Khác nhau Ngạc nhiên, cảm phục nhưng vẫn Hốt hoảng, giật mình, rồi vâng lời Bác đi ngủ. vui sướng khi cảm nhận được sự vĩ đại của Bác, thức luôn cùng Bác. Ý thơ tập trung hơn, hình tượng Bác nổi bật hơn.
15. ? Tại sao trong bài thơ diễn tả lần thứ nhất anh đội viên thức dậy, không diễn tả lần thứ hai mà đã chuyển sang lần thứ ba *Lần thức dậy thứ nhất *Lần thức dậy thứ 3 Vì: →NT: Điệp từ, so sánh, ẩn dụ, từ láy - Lân thứ nhất anh dậy, lúc ấy trời đã khuya lắm, → Diễn tả tăng dần mức độ bồn chồn, tình yên lặng lắm và cũng lạnh lắm, song Bác vẫn cảm lo lắng, chân thành, mộc mạc của người chưa ngủ. Cứ như thế trong đêm, trong cơn mơ đội viên với Bác. màng anh đã thức dậy lần thứ hai và vẫn thấy hình ảnh Bác ngồi đó. Và đến lần thứ ba Bác vẫn chưa ngủ, vẫn lặng yên như thế. - Bởi vậy, chỉ cần diễn tả lần thức dậy thứ ba, người đọc vẫn có thể hình dung ra tâm trạng của lần thức dậy thứ 2 như thế nào mà đoạn thơ vẫn không bị dài dòng.
16. 2. Nhân vật anh đội viên. Lần 1: - Ngạc nhiên, băn khoăn đến khắc khoải (Khổ 1) - Xúc động nhìn theo dõi những cử chỉ, hành động của Bác (khổ 2, 3, 4) - Mơ màng như nằm trong giấc mộng đẹp đẽ, ấm áp (khổ 5) - Lo lắng (khổ 6, 7, 8, 9) Lần 3: - Lo lắng, bồn chồn: hốt hoảng, giật mình, nằng nặc mời Bác ngủ. - Hạnh phúc: khi hiểu được tấm lòng và sự vĩ đại của Bác. → NT: Điệp từ, so sánh, ẩn dụ, từ láy → Diễn tả tăng dần mức độ bồn chồn, tình cảm lo lắng, chân thành, mộc mạc của người đội viên với Bác.
17. Cảm xúc của tác giả Đọc khổ thơ cuối và cho biết: - "Đêm nay Bác ngồi đó Điệp ngữ nhấn 1. Tác giả sử dụng biện pháp NT gì? Tác Đêm nay Bác không ngủ". mạnh hình ảnh dụng? nhiều đêm Bác 2. Có ý kiến cho rằng, khổ thơ cuối đã đã không ngủ. nâng ý nghĩa của câu chuyện của sự việc - “...Vì một lẽ thường tình đêm nay Bác không ngủ lên một tầm cao mới. Em hãy khái quát những ý nghĩa Bác là Hồ Chí Minh" của khổ thơ này? → Tình yêu thương, sự hi sinh, cống hiến là lẽ sống tất yếu, thường tình của lãnh tụ HCM.
18. 3. Cảm nhận của tác giả + Điệp ngữ " đêm nay", giọng thơ nhẹ nhàng -> Khẳng định đêm nay cũng như biết bao đêm khác Bác đã mất ngủ vì lo cho dân, cho nước. Bác hiện lên kì vĩ nhưng cũng rất đời thường. - Lời giải thích như một chân lí chắc chắn khẳng định Bác giản dị nhưng cũng thật cao cả. => Tình yêu thương, chăm sóc của Bác dành cho các chiến sĩ, cho dân và lòng kính yêu của anh đội viên dành cho Bác.