Sáng kiến kinh nghệm "1 Số biện pháp rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh Tiểu học" - Nguyễn Thị Thanh Tâm

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghệm "1 Số biện pháp rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh Tiểu học" - Nguyễn Thị Thanh Tâm

1. SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM. MỘT SỐ BIỆN PHÁP RÈN KỸ NĂNG ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH TIỂU HỌC I. ĐẶT VẤN ĐỀ Môn Tiếng Việt là môn học chủ chốt ở trường Tiểu học với nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động ngôn ngữ cho học sinh. Năng lực hoạt động ngôn ngữ được thể hiện trong 4 dạng hoạt động, tương ứng với chúng là 4 kỹ năng: Nghe, nói, đọc, viết. Phân môn Tập đọc là một phân môn của chương trình Tiếng Việt bậc Tiểu học, đây là một phân môn có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình vì nó đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kỹ năng đọc, kỹ năng quan trọng hàng đầu của học sinh bậc Tiểu học. Mặc dù đã qua nhiều lần cải cách, chỉnh lý chương trình sách giáo khoa cũng như đổi mới phương pháp dạy học nhưng thực trạng dạy học Tập đọc trên cả hai đối tượng: giáo viên và học sinh ở trường Tiểu học nói chung và tại trường tiểu học Chí Tiên nơi tôi đang công tác nói riêng vẫn còn nhiều hạn chế. Theo đánh giá của bản thân tôi, sự hạn chế đó là do nhiều yếu tố như: giáo viên truyền thụ kiến thức tới học sinh một cách áp đặt theo nội dung kiến thức sách giáo khoa. Giáo viên còn quen sử dụng phương pháp dạy học truyền thống năng nề về việc truyền đạt, có giờ dạy đọc thì hết sức khô khan vì giáo viên không hiểu nội dung chính của bài đọc, xong cũng có giờ dạy đọc thì giáo viên lại biến nó thành giờ giảng văn. Nhiều khi họ cũng chỉ dựa vào sách giáo khoa và thực hiện một cách rập khuôn, máy móc nội dung hướng dẫn trong sách giáo viên và thiếu sự sáng tạo, chưa phát huy được tính tích cực của học sinh bởi những câu hỏi mà giáo viên đưa ra cho học sinh không phù hợp với trình độ của các em từ đó học sinh chán học. Trong dạy học, giáo viên còn lúng túng, chưa biết tổ chức như thế nào để rèn luyện kỹ năng đọc hiểu cho học sinh nên chưa nắm bắt được mức độ hiểu nội dung bài đọc của các em đến đâu. Nhiều giáo viên khi dạy một bài Tập đọc cũng chỉ nhằm một mục đích chính là: Giúp cho các em đọc to, rõ ràng bài đọc và trả lời những câu hỏi giáo viên đưa ra từ sách giáo khoa, mức độ của việc trả lời cũng chỉ dừng lại ở việc đọc lại các câu văn hay một vài câu trong bài đọc mà không tự nói ra được ý hiểu của các em. Tập đọc không những giúp các em hiểu được cái hay cái đúng, cái tinh tế của nghệ thuật ngôn từ mà giúp các em cảm nhận, phát triển vốn từ ngữ phong phú. Đồng thời các em rèn luyện được kỹ năng đọc, kỹ năng đọc hiểu, kỹ năng đọc diễn cảm, học được kỹ năng nói, cách viết trong sáng chính xác góp phần vào việc rèn luyện, phát triển tư duy. Nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy trong nhà trường nói chung và trong bậc tiểu học nói riêng, hiện nay vấn đề cải cách giảng dạy là mối quan tâm chung của toàn xã hội. Đã có rất nhiều những cải cách giảng dạy mới được đưa vào giảng dạy ở trường học. Chính sự đổi mới phương pháp giáo dục bậc tiểu học sẽ góp phần quan trọng cho việc thực hiện mục tiêu đào tạo của ngành giáo dục là đào tạo con người mới, con người lao động tự chủ, năng động, sáng tạo có kỹ thuật, có năng xuất cao trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đòi hỏi những chủ nhân tương lai vừa giỏi về năng lực tư duy, vừa có nhân cách tốt mà ngành giáo dục đã có chủ trương đổi mới về phương pháp dạy học, việc làm này ngành giáo dục có sự thay đổi nội dung chương trình và sách giáo khoa đòi hỏi người giáo viên phải tiếp cận sách giáo khoa và chương trình mới để nâng cao chất lượng dạy và học. Phần môn tập đọc không nằm ngoài vấn đề đó. Thông qua môn tập đọc sẽ giúp các em hình thành và phát triển kỹ năng đọc, kỹ năng đọc được tạo nên từ bốn yêu cầu về chất lượng của học: đọc đúng, đọc nhanh, đọc có ý thức (thông hiểu được nội dung những điều mình đọc hay gọi là đọc hiểu) và đọc diễn cảm. Kỹ năng đọc có nhiều mức độ, như vậy phải dạy đọc thành tiếng, đọc hiểu mốt cách có định hướng và có phương pháp. Người giáo viên khi dạy môn tập đọc phải xác định nhiệm vụ chính là rèn kỹ năng đọc cho học sinh. Việc luyện đọc phải được thể hiện nổi bật ở từng khâu, từng bước giảng dạy, trong từng tiết học của bài đọc. Hiện nay, vẫn còn những học sinh tiểu
2. học đọc kém. Nguyên nhân của tình trạng này có nhiều, trong đó có một nguyên nhân quan trọng đó là việc rèn đọc cho học sinh trong giờ tập đọc chưa tốt. Giờ dạy tập đọc phải hướng đến giáo dục học sinh yêu Tiếng Việt bằng cách nêu bật sức mạnh biểu đạt của Tiếng Việt, sự giàu đẹp của âm thanh, sự phong phú của ngữ điệu trong việc biểu đạt nội dung. Thế nhưng hiện nay ngữ điệu của học sinh chưa được chú ý đúng mức. Đó chính là lý do khiến cho nhiều trường hợp học sinh không hiểu đúng văn bản được đọc một cách đầy đủ. Còn học sinh Tiểu học nói chung phần lớn các em đọc mà không hiểu bài đọc, các em chỉ cố gắng đọc to, rõ ràng đối với những bài Tập đọc và thuộc lời những bài có yêu cầu cần học thuộc lòng. Chính không hiểu bài đọc nên các em còn đọc sai nhiều mà không biết là đã đọc sai, các em chưa có năng lực đọc diễn cảm bởi các em chưa hiểu bài đọc. Chính vì lẽ đó, tôi mạnh dạn chọn phân môn Tập đọc để nghiên cứu và thể hiện việc đổi mới phương pháp dạy học trong bài Tập đọc, đưa ra một số kinh nghiệm của bản thân về việc đổi mới phương pháp dạy học Tập đọc nhằm nâng cao năng lực đọc hiểu cho đối tượng học sinh tiểu học. Đó cũng chính là lý do tôi chọn và nghiên cứu về SKKN: “Một số biện pháp rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh tiểu học” II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ Phần 1: THỰC TRẠNG DẠY ĐỌC HIỂU Ở TRƯỜNG TIỂU HỌC HIỆN NAY Qua nghiên cứu của các nhà tâm lý học cho thấy học sinh tiểu học sẽ tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả khi các em hứng thú với việc học và thực tế dạy học cũng khẳng định điều này. Bên cạnh đó, với xu thế hiện nay do áp lực của các bậc phụ huynh ngày càng ít học sinh thích học Tiếng Việt. Chính vì điều đó việc gây hứng thú cho học sinh học Tiếng việt là một việc hết sức quan trọng và cần thiết. Đây là bước ngoặt đòi hỏi người giáo viên phải năng động sáng tạo trong quá trình dạy học. Những biện pháp tôi kể sau đây sẽ góp phần làm nên thành công khi tiến hành rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 5. Phân môn tập đọc. - Thực tế việc dạy đọc hiểu trong các giờ tập đọc của giáo viên ở trường còn rất nhiều hạn chế điều đó được thể hiện qua việc thăm lớp dự giờ và qua việc khảo sát chất lượng đọc hiểu của học sinh. - Trường Tiểu học Chí Tiên chúng tôi về cơ sở vật chất còn nhiều thiếu thốn, chưa đủ các phòng chức năng, sách vở tài liệu tham khảo chưa đầy đủ. Qua thực tế giảng dạy tôi gặp một số khó khăn như sau: + Về phía học sinh: Chúng ta đều biết học sinh tiểu học thích học Toán hơn học Tiếng Việt. Các em ít chú ý đến luyện đọc. - Việc chuẩn bị bài ở nhà rất hạn chế, các em chỉ đọc qua loa, chiếu lệ dẫn đến ngắt nghỉ câu chưa đúng. - Khi trả lời câu hỏi các em trả lời phụ thuộc quá nhiều vào sách giáo khoa (đọc cả câu cả đoạn ) Chứ không chon lọc ý để trả lời, chưa biết diễn đạt thành câu văn. - Các em tiếp thu bài học chưa đầy đủ, hiểu hời hợt, chưa cảm nhận được cái hay, cái đẹp của bài văn, bài thơ, chưa vận dụng kiến thức vào cuộc sống. + Về phía giáo viên: Phương pháp dạy của một số giáo viên chưa tốt, còn lúng túng. Khi dạy tập đọc, các bước lên lớp còn công thức, đọc mẫu chưa tốt, hệ thống câu hỏi còn đơn điệu, máy móc, chưa làm chủ được nội dung bài tập đọc. Một số giáo viên coi giờ tập đọc chỉ
3. tập trung vào luyện đọc đúng và lưu loát, mà chưa chú trọng đúng mức dạy đọc hiểu cho học sinh. Vấn đề dạy - học phân môn Tập đọc mấy năm trước đây ở trường Tiểu học Chí Tiên tôi đang công tác chưa thật hiệu quả về rèn kỹ năng đọc hiểu. Việc giúp học sinh nắm được nội dung bài chưa đem lại kết quả mong muốn. Khi học sinh tìm hiểu nội dung bài, giáo viên chưa biết cách khai thác nên học sinh nhiều khi không trả lời được câu hỏi mà giáo viên đặt ra, có nhiều câu hỏi đưa ra rất tối nghĩa hoặc chệch hướng. Do vậy các em không trả lời được thì giáo viên tiếp tục giảng như giảng văn, làm như vậy rất tốn thời gian mà học sinh lại không hiểu bài. Giáo viên cũng thường tuân thủ câu hỏi trong Sách giáo khoa để đặt ra cho học sinh trả lời. Có thể tìm thấy nguyên nhân của chất lượng đọc hiểu chưa cao của học sinh ở ngay những hạn chế của tài liệu dạy Tập đọc ở Tiểu học, về nội dung dạy Tập đọc, như trên đã nói, đứng trên góc độ dạy đọc hiểu để hệ thống các bài Tập đọc ở Tiểu học, chúng ta đều thấy đó chưa phải là hệ thống văn bản mẫu mực, có nhiều lợi thế để dạy đọc hiểu. Bởi vì, thứ nhất, chúng không đa dạng về phong cách, kiểu loại văn bản. Mà dạy đọc không phải chỉ là dạy đọc “văn” với nghĩa là đọc những văn bản văn chương, đành rằng đó là một mảng rất quan trọng; thứ hai dung lượng và trình bày sắp xếp các bài Tập đọc có chỗ chưa hợp lý, nhiều bài tập chưa được chọn lọc, xây dựng theo những yêu cầu chặt chẽ của một số văn bản về sự liên kết bề mặt cũng như liên liên kết nội dung. Vì vậy có nhiều bài Tập đọc chỉ có thể dạy “đọc nhớ”, khó dạy “đọc hiểu” do nội dung rời rạc, không có chiều sâu. Xem xét phần “hướng dẫn tìm hiểu bài” của sách giáo khoa là nơi thể hiện rõ hướng khai thác nội dung và phương pháp dạy đọc ở trên lớp, tôi thấy chúng có mấy nhược điểm sau: Câu hỏi và bài tập chỉ yêu cầu học sinh một phương thức hành động duy nhất: dùng lời. Điều này có những hạn chế: số lượng học sinh làm việc trên lớp ít, tại một thời điểm chỉ có một em có thể trả lời, tất cả học sinh trong lớp không có thể nói cùng một lúc. Khi một em trả lời những em khác sẽ làm gì? giáo viên hầu như không kiểm soát được chính vì thế giờ Tập đọc không tích cực hoá được hoạt động của học sinh không gây cho các em hứng thú làm việc. Đây là một trong những nguyên nhân làm cho số lượng học sinh học sinh tích cực trong giờ Tập đọc chưa cao. Đây cũng là cở sở để tôi đề xuất việc thay đổi hình thức bài tập dạy đọc hiểu. Bên cạnh đó có những câu hỏi, bài tập chưa chính xác hoặc khó xác định câu trả lời, khó xác định lời giải, các câu hỏi trong SGK chủ yếu yêu cầu học sinh tái hiện lại các chi tiết của bài Tập đọc. Ít câu hỏi yêu cầu học sinh suy luận, khái quát, làm rõ được đề tài chủ đề của bài. Thứ hai: Tính đa nghĩa, tính tầng bậc của bài không được khai thác nhiều trường hợp không có câu hỏi, bài tập để học sinh phát hiện được nghệ thuật của bài. Những hạn chế nêu trên là do một số giáo viên ngại nghiên cứu nội dung bài dạy, mặt khác họ lại tin tưởng tuyệt đối vào SGK, ỷ lại các câu hỏi vào trong SGK dần dần tạo thành thói quen “lười nghiên cứu”, cũng có giáo viên nghĩ rằng: nếu điều chỉnh câu hỏi trong SGK thì sẽ sai quy chế nên đã không định hướng là đổi mới như thế nào và bằng cách nào cho đúng. Tôi có nhận định rằng việc dạy đọc hiểu cho học sinh ở trường tôi chưa đạt kết quả như mong muốn. Qua một thời gian nghiên cứu tìm tòi với nhiều đối tượng học sinh. Tiếp xúc, trao đổi học hỏi các giáo viên có nhiều kinh nghiệm nên có điều kiện tìm hiểu, thử nghiệm, tìm mọi cách để nâng cao chất lượng giờ dạy giúp học sinh nắm chắc nội dung bài học. Những thực trạng trên đã đặt ra cho giáo viên Tiểu học nói chung, và cho bản thân tôi nói riêng một yêu cầu về đổi mới phương pháp tổ chức giờ học tập đọc. Chúng ta cần có sự lưu tâm đến việc rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh để nâng cao chất lượng dạy học phân môn này. - Từ thực trạng đó mà 3 năm liền tôi đã áp dụng sáng kiến này trong giảng dạy học sinh từ lớp 3 đến lớp 5 và kết quả khảo sát đầu năm và khảo sát cuối năm có sự tiến bộ rõ rệt.
4. Cụ thể kết quả bài kiểm tra môn Tiếng Việt các năm: Năm học 2011-2012 - Lớp 3A Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 HS TS TS % TS % TS % TS % Đầu năm 26 4 15,4 6 23 14 53,8 2 7,7 Cuối năm 26 5 19,2 8 30,7 12 46,2 1 3,8 Năm học 2012-2013 - Lớp 4A Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 HS TS TS % TS % TS % TS % Đầu năm 26 5 19,2 8 30,7 12 46,2 1 3,8 Cuối năm 26 6 23,0 9 34,6 11 42,3 0 0 Năm học 2013-2014 - Lớp 5A Điểm giỏi Điểm khá Điểm TB Điểm Yếu HS TS TS % TS % TS % TS % Đầu năm 26 6 23,0 9 34,6 11 42,3 0 0 Cuối năm 26 8 30,7 10 38,5 8 30,7 0 0 Năm học 2014 - 2015- Lớp 5A ( Đầu năm học) Điểm 9-10 Điểm 7-8 Điểm 5-6 Điểm dưới 5 HS TS TS % TS % TS % TS % Đầu năm 22 4 18,2 6 27,3 11 50 1 4,5 Phần 2: NHỮNG BIỆN PHÁP ĐÃ THỰC HIỆN ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH I. NGHIÊN CỨU KỸ NỘI DUNG CÁC BÀI TẬP ĐỌC HIỂU CHO HỌC SINH Tinh thần cơ bản của dạy học hiện đại là hướng tới xác lập một quy trình dạy học để tổ chức, điều khiển và kiểm soát nó. Về phương pháp, đó là tổ chức việc làm trong giờ học, chuyển cách dạy học thầy giảng, trò ghi nhớ thành thầy tổ chức việc làm, trò thực hiện. Giờ học lúc này sẽ được cấu thành từ một tổ hợp nhiệm vụ và bài tập. Giáo viên phải nắm chắc mục đích của các nhiệm vụ và bài tập này, biết cách giải quyết chúng một cách chính xác, nắm được trật tự các thao tác cần tiến hành để hướng dẫn học sinh. Công việc của thầy là ra nhiệm vụ, hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ, kiểm tra đánh giá việc thực hiện nhiệm vụ của học sinh. Việc thực hành làm các bài tập mà thầy giáo giao cho chính là quá trình học sinh thực hiện nhiệm vụ thầy đặt ra. Về hình thức: những bài tập này đã chuyển những hành động bằng lời của học sinh thành các hành động vật chất: dùng các ký hiệu, chữ viết để vẽ, tô, nối, đánh dấu, viết với sự hỗ trợ của kênh hình. Các bài tập được xây dựng trên tinh thần trắc nghiệm bao gồm các kiểu bài tập: điền từ, lựa chọn, đối chiếu, cặp đôi, nêu câu hỏi và yêu cầu trả lời câu hỏi ngắn. Từ những hiểu biết về năng lực đọc cũng như điều đã được phân tích về thực trạng dạy-học Tập đọc ở trên, qua việc đòi hỏi, nghiên cứu tôi nhận thấy hướng điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy đọc hiểu bằng hệ thống bài tập sẽ nâng hiệu quả giờ học lên đáng kể. Vậy muốn làm tốt việc này, ta có thể vận dụng một số kinh nghiệm sau để rèn luyện đọc hiểu cho học sinh . 1. Rà soát lại hệ thống câu hỏi, bài tập ở SGK : Với những câu hỏi, bài tập mà giáo viên cho là phù hợp với đối tượng học sinh của mình, hợp lý với yêu cầu kiến thức của bài học thì giáo viên sử dụng những câu hỏi đó. Công
5. việc yêu cầu học sinh dùng lời mà sử dụng hành động như viết, vẽ, tô, nối, đánh dấu vào dưới hình thức những bài tập trắc nghiệm. Trong khi chuyển đổi hình thức bài tập, có những trường hợp phải điều chỉnh cho chính xác câu hỏi, bài tập của sách giáo khoa theo đúng nội dung của bài đọc. Có những trường hợp phải giảm độ khó của câu hỏi, bài tập của SGK bằng cách chuyển từ bài tập trả lời câu hỏi trực tiếp thành bài tập cho sẵn những câu trả lời yêu cầu học sinh lựa chọn. 2. Điều chỉnh nội dung dạy đọc hiểu bằng cách bổ sung các dạng bài tập sao cho các loại bài tập thuộc phong cách khác nhau: a) Bài tập yêu cầu học sinh chỉ ra trong bài đọc những từ mới hoặc từ mà các em không hiểu nghĩa. Hình thức bài tập có thể là: gạch dưới hoặc đóng khung hoặc ghi lại những từ ngữ ở trong bài mà em không hiểu nghĩa. Đây là hình thức bài tập không có trong SGK Tiểu học, nhưng tôi cho rằng kỹ năng phát hiện ra từ mà mình không hiểu là một kỹ năng quan trọng để hiểu để làm việc với văn bản, vì việc thông hiểu văn bản bắt đầu bằng việc hiểu nghĩa từ. b) Bài tập yêu cầu giải nghĩa bằng những từ quan trọng, từ “chìa khoá” của bài. Đây là một dạng hiếm trong sách giáo khoa. Cần chọn những từ này (những từ mang nghĩa cơ bản, những từ có vấn đề) vì nó là những từ giúp ta hiểu được nội dung của bài. Trong những bài khoá văn chương, đó là những từ dùng đắt, tạo nên giá trị nghệ thuật của bài. c) Dạng bài tập yêu cầu học sinh phát hiện những câu quan trọng, những câu nêu đại ý hoặc chủ đề của bài. Đây là dạng bài tập không có trong SGK. Hình thức có thể là: tìm một câu nêu ý chung của bài rồi chép vào khung trống. d) Dạng bài tập yêu cầu khái quát ý của đoạn. Dạng bài tập này giúp học sinh có kỹ năng tóm tắt văn bản, rút ra được ý chính của nó. Với những tác phẩm văn chương, học sinh cần biết phân tích đề tài, chủ đề, trả lời được câu hỏi: “nói về cái gì và người viết muốn đạt đến cái gì với văn bản đó?”. Đây là một kỹ năng thiết yếu phải hình thành khi dạy học. Vì vậy, nếu giáo viên cứ dùng hình thức yêu cầu học sinh tìm nội dung chính của bài thì quả là một việc làm rất khó đối với học sinh và khó cả đối với cả giáo viên. Do đó, cần phải xây dựng được hình thức bài tập phù hợp đi từ dễ đến khó. Có thể là những bài tập đặt tên khác cho bài. Học sinh có thể đặt tên theo đề tài hoặc theo chủ đề hoặc cả hai tuỳ theo tên bài có sẵn. Còn với những bài đọc mà khả năng của học sinh có thể tìm được nội dung bài thì giáo viên có thể yêu cầu học sinh làm các bài tập dưới dạng hình thức yêu cầu học sinh viết tiếp vào câu trả lời để lửng Trước khi dạy thực nghiệm, tôi đã dựa trên cơ sở các dạng bài tập rèn đọc hiểu cho học sinh như đã trình bày, để xây dựng hoàn chỉnh một phiếu học Tập đọc hiểu cho giờ dạy Tập đọc theo tinh thần “điều chỉnh nội dung và phương pháp dạy-học nhằm nâng cao hiệu quả rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh”. Bám sát chuẩn kiến thức kỹ năng môn học. II. TỔ CHỨC NHIỀU HÌNH THỨC HỌC TẬP PHONG PHÚ, HIỆU QUẢ. Học sinh là trung tâm trong mối quan hệ tổng hoà giữa gia đình, nhà trường và xã hội. Thời gian học sinh học tập ở trường ít hơn nhiều thời gian còn lại, vì vậy việc học ở nhà có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả học tập của các em. Sau khi khảo sát thấy kỹ năng đọc hiểu của học sinh lớp mình còn yếu tôi đã phân công học nhóm để học sinh tương trợ, giúp đỡ nhau, các nhóm được chia theo địa bàn và trong nhóm thường có 1, 2 học sinh có kỹ năng đọc hiểu tốt Cuối mỗi tuần các nhóm báo cáo lại kết quả để giáo viên theo dõi và có biện pháp thay đổi phù hợp. Một trong những biện pháp đã mang lại hiệu quả tích cực trong việc rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh, đặc biệt với những học sinh còn yếu kỹ năng này đó là: Cả nhà cùng học. Trong cuộc họp phụ huynh đầu năm tôi đã chia sẻ với phụ huynh về cách dạy con của mình, tôi chỉ cho họ thấy việc dạy con mọi nơi, mọi lúc qua lao động, qua vui chơi đem lại hiệu quả rất cao, sau đó tôi đã giúp các phụ huynh một số phương pháp, cách thức. Với học sinh chưa hoàn thành tôi thường xuyên trao đổi yêu cầu gia đình cùng học, đọc và trao đổi với các em về nội dung các bài học bằng nhiều hình thức như đố, gắn nội dung bài đọc với thực tế lao động, liên hệ với cuộc sống,... Yêu cầu gia đình các em sưu tầm chuyện thiếu nhi có nội dung phù hợp, từ đơn giản đến
6. phức tạp để các em đọc và kể lại cho mọi người nghe, bình luận về nội dung, các tình tiết trong truyện. Với sự quan tâm của gia đình, bạn bè nhiều em học sinh đã có chuyển biến rõ rệt, nhận thức được nâng lên, các em yêu thích môn học hơn và nhờ đó thúc đẩy các môn học khác cũng có rất nhiều tiến bộ. III. RÈN KỸ NĂNG ĐỌC HIỂU THÔNG QUA RÈN ĐỌC THẦM VÀ ĐỌC DIỄN CẢM Thông qua đọc đúng, đọc hay học sinh cảm thụ được cái hay cái đẹp của bài văn, bài thơ. Nó là chìa khoá đưa các em vào kho tàng văn hoá, khoa học, giúp các em nhận ra những tinh hoa của dân tộc đang được tàng trữ trong sách vở. Việc rèn các kỹ năng đọc là một thể thống nhất, học sinh muốn hiểu được nội dung bài đọc thì phải đọc, đọc đúng; muốn đọc đúng, đọc diễn cảm thì phải hiểu nội dung bài đọc, các biện pháp nghệ thuật,... Với học sinh Tiểu học đọc thành tiếng là rất quan trọng, tuy nhiên đọc thầm lại giúp các em tư duy tập trung và nhớ sâu hơn. Để hiểu nội dung bài đọc một cách sâu sắc học sinh không chỉ đọc đúng mà phải đọc diễn cảm được bài, khi đọc diễn cảm học sinh như thấm được nội dung và cả nghệ thuật. Để giúp học sinh tập trung và nắm bắt vấn đề có chọn lọc giáo viên cần rèn luyện cho học sinh nhiều cách đọc: đọc kỹ cả bài, cả đoạn, đọc lướt để tìm ý cần trả lời, đọc ý theo vai nhân vật,... IV. THAY THẾ MỘT SỐ CÂU HỎI TRONG CÁC BÀI TẬP ĐỌC BẰNG CÁC HÌNH THỨC DẠY HỌC PHÙ HỢP Đối với một số câu hỏi trong bài tập đọc tôi đó nghiên cứu để thay thế bằng các câu hỏi theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh Khi dạy bài tập đọc, phương pháp dạy học của giáo viên thừơng dùng là phương pháp hỏi - đáp khi cho học sinh tìm hiểu nội dung bài đọc, giáo viên lần lượt nêu từng câu hỏi trong SGK và yêu cầu học sinh trả lời. Theo sự đánh giá của tôi, nếu thực hiện như các giáo viên thường dạy thì còn rất nhiều hạn chế. Tôi lựa chọn và sử dụng các câu hỏi trong SGK có nội dung phù hợp với bài đọc, với những câu hỏi chưa phù hợp, chưa hay, chưa thu hút học sinh tôi thay bằng các dạng bài tập phù hợp khác như: Bài tập trắc nghiệm; nối từ, nối ý; sắp xếp các từ, các ý thành câu, đoạn văn để trả lời câu hỏi. Với một số nội dung phù hợp tôi tổ chức các hình thức thi tiếp sức, thi giữa các nhóm, các tổ, hái hoa dân chủ; đối đáp cá nhân, nhóm, phỏng vấn,... Bên cạnh đó tôi luôn chú trọng đến việc bồi dưỡng năng khiếu, xây dựng hệ thống câu hỏi nâng cao dành cho học sinh khá giỏi, các câu hỏi phụ, các bài tập gợi mở cho đối tượng học sinh yếu, học sinh khuyết tật,... V. DẠY THỰC NGHIỆM Năm học 2014 - 2015 tôi chọn dạy thực nghiệm trên lớp 5A trường Tiểu học Chí Tiên nơi tôi đang công tác. Lớp học gồm: 22 em Phương pháp dạy Tập đọc của giáo viên thường là phương pháp hỏi đáp. Trong tiết dạy thưc nghiệm này tôi áp dụng phương pháp rèn đọc hiểu cho học sinh bằng hệ thống bài tập. Tôi đã nhờ đồng nghiệp ghi chép lại toàn bộ quá trình diễn ra tiết học. Trong phần mô tả tiết học, tôi xin trích đoạn nội dung bài giảng ở những phần tôi đã có sự nghiên cứu, điều chỉnh nội dung- phương pháp dạy và học (đó là phần rèn kỹ năng đọc hiểu) qua phần tìm hiểu nội dung và hướng dẫn đọc. Tập đọc: NGHÌN NĂM VĂN HIẾN Ho¹t ®éng cña gi¸o viªn Ho¹t ®éng cña häc sinh Bµi míi: Giíi thiÖu bµi + ghi đầu bài Phần A: LuyÖn ®äc+ t×m hiÓu bµi: - 1 HS ®äc bµi- líp thÇm Phần B: T×m hiÓu néi dung bµi: - Theo dâi sách giáo khoa - Yêu cầu học sinh đọc thầm đoạn cả bài, trao - HS đọc thầm đoạn, bài đổi và trả lời câu hỏi - Thảo luận cặp và trả lời lần lượt các câu hỏi Câu 1: Đến thăm Văn Miếu, khách nước ngoài - Từ năm 1075, nước ta đã mở khoa thi tiến ngạc nhiên vì điều gì ?. sĩ. Ngót 10 thế kỉ, tính từ khoa thi năm 1075 đến khoa thi cuối cùng vào năm 1919, các
7. triều vua Việt Nam đã tổ chức được 185 khoa thi, lấy đỗ gần 3000 tiến sĩ. - Triều đại tổ chức nhiều khoa thi nhất: Triều - Học sinh đọc đoạn 2 trả lời câu 2 phân tích Lê -104 khoa thi . bảng số liệu theo yêu cầu đã nêu - Đọc đoạn 3 trả lời câu 3: Bài văn giúp em - Triều đại có nhiều tiến sĩ nhất triều Lê -1780 hiểu điều gì về truyền thống văn hoá Việt Nam tiến sĩ ? Việt Nam là một đất nước có nền văn Hiến lâu đời . - Giáo viên gọi một số học sinh nêu ý kiến của mình. Giáo viên phát phiếu trắc nghiệm cho học sinh trả lời Nội dung phiếu: “Khoanh vào ý trả lời đúng nhất:” Thảo luận nhóm nhỏ tìm nội dung chính Nội dung chính của bài tập đọc là: của bài đọc, khoanh vào đáp án theo A. Bài văn ca ngợi truyền thống thi cử của thống nhất nhân dân ta. B. Việt Nam có truyền thống khoa cử, B.Việt Nam có truyền thống khoa cử, thể thể hiện nền văn hiến lâu đời. hiện nền văn hiến lâu đời Học sinh trả lời cá nhân. - 1 học sinh đọc thành tiếng. Học sinh phát C. Bài văn nói về việc thi cử của thời xưa. biểu để tìm ra giọng đọc Giáo viên cùng lớp thống nhất. - 2 học sinh ngồi cùng bàn luyện đọc, sửa Yêu cầu một số học sinh khá giỏi giải thích lý cho nhau. do chọn câu trả lời. - Nhiều nhóm học sinh tham gia. Phần C: Luyện đọc diễn cảm: - Yêu cầu - hướng dẫn - Theo dõi,nhắc lại cách đọc của bài - Bình chọn nhóm đọc hay nhất. - Bảng phụ hướng dẫn học sinh đọc diễn cảm đoạn 3, đoạn 4 - Tổ chức cho học sinh luyện đọc diễn cảm toàn bài. - Gọi học sinh đọc, cả lớp theo dõi để tìm ra giọng đọc phù hợp. - trong nhóm. Yêu cầu học sinh đọc Phần 3: HIỆU QUẢ THU ĐƯỢC SAU KHI ÁP DỤNG SÁNG KIẾN * Với các hình thức, phương pháp và cách làm mới này tiết học thật là sôi nổi và hào hứng, học sinh chú ý nghe giảng, hăng hái giơ tay phát biểu ý kiến, mạnh dạn xung phong đọc bài. Các em rất thích thú khi được trả lời câu hỏi, nhiều em trả lời rất tự tin, rất chính xác, đúng ý và mang tính cảm nhận cao. * Sau khi áp dụng sáng kiến tất cả học sinh lớp tôi đều học tập tích cực hơn, có kĩ năng đọc hiểu tốt hơn. Học sinh giỏi cảm thụ được sâu sắc nội dung, ý nghĩa, nghệ thuật các bài đọc, có khả năng phân tích, chọn lọc và trả lời câu hỏi mang tính chính xác cao, một số em có khả năng trả lời có hồn, đậm chất văn học. Với các em học sinh trung bình yếu trong mỗi giờ tập đọc đều có sự tiến bộ, các em đã mạnh dạn trả lời câu hỏi, câu trả lời đã đúng hơn và đặc biệt là các em tự tin, nói ra được ý mình hiểu. * Bên cạnh đó chất lượng đọc diễn cảm và chất lượng các môn học khác cũng được cải thiện đáng kể, vì thế không chỉ kỹ năng đọc hiểu mà chất lượng nói chung ở lớp tôi đã được nâng lên.
8. * Kết quả sau khi áp dụng sáng kiến học sinh học tập có sự tiến bộ. Qua các tiết dạy, tôi nhận thấy rằng việc áp dụng những biện pháp dạy học nói trên thực sự mang lại hiệu quả cao cho tiết Tập đọc. * Tiết học sôi nổi học sinh đọc bài rất tốt, hiểu được nội dung, ý nghĩa của bài Tập đọc dưới sự dẫn dắt gợi ý của giáo viên qua việc tìm từ, giải nghĩa, khai thác về nội dung nghệ thuật của bài Tập đọc. Đặt câu hỏi có tính vừa sức, giúp học sinh hiểu bài sâu hơn. Giáo viên sử dụng linh hoạt các phương pháp trực quan, vấn đáp, so sánh, đặt câu và các hình thức dạy khác. Hầu hết các em hiểu bài, thực hiện tốt những yêu cầu của tiết học đề ra. Qua bài tập các em hiểu và cảm nhận được nội dung của bài đọc. Tóm lại: Việc rèn kỹ năng đọc hiểu thông qua việc sử dụng phiếu bài tập trong tiết Tập đọc đã mang lại hiệu quả thiết thực. Trong suốt giờ học các em được hoạt động nhiều, tự suy nghĩ, tìm tòi, sáng tạo, chiếm lĩnh tri thức. Kết quả trên chứng tỏ nếu giáo viên chịu khó nghiên cứu có sự quan tâm đến vấn đề cải tiến phương pháp dạy học, biết điều chỉnh hệ thống câu hỏi trong sách giáo khoa để soạn thảo được hệ thống bài tập cho phù hợp thì chất lượng đọc hiểu của học sinh sẽ tốt hơn nhiều. Căn cứ vào cơ sở lý luận và thực tiễn kết hợp với quá trình thực nghiệm để nghiên cứu sáng kiến “Một số biện pháp rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh tiểu học”. Tôi thấy rằng: đây là một hình thức dạy học nhằm tích cực hoá hoạt động của học sinh, các em hoàn toàn chủ động trong quá trình nhận thức. Đây là một trong những nguyên tắc giáo dục, chỉ có điều cần khẳng định là: tăng cường thời gian tìm hiểu bài, giảm thời gian luyện đọc thành tiếng trong giờ Tập đọc mà coi trọng chất lượng đọc, tạo ra sự gắn bó hữu cơ giữa việc hiểu bài đọc với kỹ năng đọc thành tiếng, hướng đến đọc có ý thức. Tuy nhiên phiếu bài tập phải được xây dựng trên cơ sở yêu cầu nhất định của nội dung bài học. Trên thực tế, nếu phiếu không khoa học thì kết quả sẽ ngược lại. Đồng thời phiếu bài tập phải phù hợp với khả năng nhận thức và đặc điểm của học sinh. Mặt khác, khi thực hiện phương pháp này giáo viên phải hướng dẫn học sinh tiến hành tiết học sao cho khoa học, hợp lý linh hoạt. Giáo viên thể hiện được vai trò tổ chức hướng dẫn của mình. III. KẾT LUẬN - KIẾN NGHỊ 1. Kết luận: - Qua nhiều năm công tác và giảng dạy tôi nhận thấy: Yêu cầu chính đặt ra ở Tiểu học là rèn cho học sinh các kỹ năng như tôi đã nêu ở phần thứ nhất của đề tài. Nhưng trong thực tế học sinh Tiểu học Tập đọc ở Tiểu học rất tốt mà khi bước vào Trung học cơ sở các em lại rất lúng túng khi soạn văn bản bằng cách đọc hiểu trả lời và tóm tắt ý chính của đoạn văn. - Những kết quả thực nghiệm trên đây đã cho thấy các biện pháp được đề xuất trong sáng kiến này tỏ ra có tính khả thi. Nếu được thực nghiệm trong một phạm vi rộng lớn vẫn cho kết quả tương tự và có thể áp dụng một cách phổ biến cho học sinh. - Để góp phần nâng cao chất lượng dạy Tiếng việt ở Tiểu học nói chung và dạy Tập đọc ở lớp 5 nói riêng, tôi xin đề xuất một số ý kiến là kinh nghiệm nhỏ của tôi đúc rút được qua thực tế giảng dạy như sau: 1. Tổ chức nhiều hình thức học tập phong phú, tránh sự nhàm chán để học sinh được học mọi lúc, mọi nơi, tiếp thu một cách chủ động. 2. Giáo viên cần nắm chắc mục tiêu, chuẩn kiến thức và kỹ năng cơ bản của từng bài dạy. 3. Giáo viên phải chuẩn bị chu đáo nội dung bài dạy, nghiên cứu kỹ nội dung cần tìm hiểu của bài là gì? từ đó có phương án chia nhỏ câu hỏi, bổ sung câu hỏi hoặc làm phiếu bài tập để làm dễ vấn đề cho học sinh hiểu bài. Tuyệt đối không được làm cho câu hỏi khó hơn.
9. đặc biệt là tổ chức cho mọi đối tượng học đều được hoạt động thì mới đem lại hiệu quả cho bài đọc. 4. Đề cao thi đua trong mỗi tiết học để khuyến khích động viên học sinh tích cực chủ động trong giờ học, làm cho giờ học sôi nổi, có kết quả tốt. 5. Tập cho học sinh có thói quen chuẩn bị bài trước khi đến lớp bằng cách đọc hiểu và tự trả lời câu hỏi trước khi bước vào bài mới. 6. Phối kết hợp chặt chẽ giữa các môn học, rèn đọc hiểu kết hợp với các cách đọc khác, tạo ra sự tương tác để mang lại hiệu quả cao nhất. 7. Không có phương pháp dạy học nào là vạn năng, nên trong quá trình dạy học “Rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh ” giáo viên có thể kết hợp linh hoạt các phương pháp (gợi mở, vấn đáp, trực quan, giảng giải...) để giờ học diễn ra nhẹn nhàng hơn, hấp dẫn và đạt kết quả cao hơn. * Những biện pháp thiết kế và tổ chức các hoạt động học tập trong môn Tiếng việt phần “Tìm hiểu bài” tôi đã trình bày trong sáng kiến có thể áp dụng được khối lớp 4,5 trong bậc tiểu học. Tuy nhiên tuỳ theo năng lực của giáo viên và trình độ của học sinh trong mỗi lớp mà giáo viên có thể lựa chọn bài tập ở mức độ khó hơn hay dễ hơn. Sao cho tất cả học sinh đều có thể làm được và dẫn đến cái đích là học sinh hiểu bài và tìm được cái mà các em cần tìm là “đọc hay - hiểu bài”. 2. Những ý kiến đề xuất 2.1. Với phòng giáo dục và đào tạo: - Cần trang bị đủ cơ sở vật chất, kỹ thuật để việc giảng dạy hiệu quả hơn. - Thường xuyên mở các lớp chuyên đề về môn Tiếng Việt đặc biệt là phân môn Tập đọc. 2.2. Với lãnh đạo nhà trường: - Cần tạo điều kiện cho giáo viên có thời gian nghiên cứu, học hỏi, giao lưu để tự bồi dưỡng kiến thức, nâng cao tay nghề và vận dụng vào giảng dạy được tốt hơn. - Cần phân công chuyên môn phù hợp với năng lực từng giáo viên để phát huy hết khả năng lao động sáng tạo của họ. - Đầu tư cơ sở vật chất tạo điều kiện cho giáo viên trong quá trình chuẩn bị phiếu bài tập. - Cần tăng cường hơn nữa việc triển khai các chuyên đề dạy tập đọc để nâng cao chất lượng đọc cho học sinh. 2.3. Đối với giáo viên: - Mỗi giáo viên phải nghiên cứu kỹ nội dung từ bài đọc để chọn phương pháp dạy học phù hợp, phải đọc nhiều tài liệu tham khảo về đổi mới phương pháp dạy học. - Phải thật sự nhiệt tình nghiên cứu soạn bài theo tinh thần đổi mới thông qua việc thiết kế các hình thức tổ chức học tập cho học sinh. Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi được đúc rút qua quá trình nghiên cứu và thực tế giảng dạy chương trình sách giáo khoa mới về việc áp dụng phương pháp “Một số biện pháp rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 5” . Qua bước đầu thực hiện tôi thấy kết quả học tập môn Tập đọc của học sinh có sự chuyển biến rõ rệt. Tuy nhiên thời gian nghiên cứu và áp dụng vào thực tế còn ít, mặt khác do năng lực bản thân còn hạn chế nên sáng kiến không tránh khỏi những thiếu sót. Tôi rất mong nhận được sự góp ý chân thành của Hội đồng nghiệm thu các cấp để góp phần tạo nên sự thành công cho tiết dạy và sự tiến bộ của bản thân tôi. Xin trân trọng cảm ơn ! Chí Tiên, ngày 05 tháng 11 năm 2014 Người viết sáng kiến: Nguyễn Thị Thanh Tâm
10. Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC GIÁO DỤC CẤP TRƯỜNG Hội đồng thẩm định cấp trường thống nhất đánh giá, xếp loại: xuất sắc( 90/100đ) CTHĐ – HT ( Đã ký) Ma Thị Vinh Ý KIẾN ĐÁNH GIÁ CỦA HỘI ĐỒNG KHOA HỌC GIÁO DỤC CẤP HUYỆN ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ..................................................................................................................................................................................... ................................................................................................................................................................................. ....................................................................................................................................................................................