Sáng kiến kinh nghiệm "1 số biện pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường Mầm non Võ Lao, huyện Thanh Ba" - Nguyễn Thị Thu Chang

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm "1 số biện pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường Mầm non Võ Lao, huyện Thanh Ba" - Nguyễn Thị Thu Chang

1. Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5 -6 tuổi ở trường Mầm non Võ Lao, huyện Thanh Ba CHƯƠNG I: TỔNG QUAN I. CƠ SỞ LÝ LUẬN Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục Mầm non có một vai trò đặc biệt quan trọng, đó là nền tảng, là cơ sở cho giáo dục các bậc học sau này. Mục tiêu, nhiệm vụ của giáo dục mầm non là nhằm giúp các con phát triển về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ, hình thành những yếu tố đầu tiên của nhân cách, chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp một ở trường phổ thông. Dạy tiếng mẹ đẻ cho trẻ tuổi mầm non có một ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Ngôn ngữ của trẻ phát triển tốt sẽ giúp cho trẻ nhận thức và giao tiếp tốt góp phần quan trọng vào việc hình thành và phát triển nhân cách cho trẻ. Ở trường mầm non, phát triển ngôn ngữ cho trẻ là nhiệm vụ hết sức quan trọng. Nó giúp trẻ lĩnh hội cả 3 thành phần của ngôn ngữ: phát âm, vốn từ, ngôn ngữ. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ lứa tuổi nhà trẻ là dạy trẻ nghe hiểu và giao tiếp bằng ngôn ngữ (âm, từ, câu, lời nói). Phát triển ngôn ngữ ở tuổi mẫu giáo là nói mạch lạc. Người giáo viên mầm non có vai trò hết sức quan trọng trong việc giúp trẻ phát âm đúng bởi ngay từ lúc còn nhỏ khi học nói trẻ đã cần phải nhớ được phải nói như thế nào. Việc ghi nhớ này diễn ra một cách tự phát trong quá trình bắt chước lời nói của ông bà, cha mẹ, cô giáo kết quả là ngôn ngữ của trẻ được hình thành. Do đó nhiệm vụ của người giáo viên là tổ chức xây dựng môi trường ngôn ngữ, tổ chức các hoạt động để trẻ được nghe, được bắt chước và được nói một cách chuẩn mực nhất. Qua thực tế dạy trẻ 5 tuổi phát âm đúng, chúng tôi đã gặp nhiều khó khăn. Nguyên nhân chính lá do bộ máy phát âm của trẻ ở độ tuổi này chưa hoàn thiện, một số cha mẹ không hiểu biết về phát âm đã trực tiếp ảnh hưởng đến trẻ ngay từ lúc các em tập phát âm. Rất nhiều người lớn xung quanh cũng phát âm tuỳ tiện khiến trẻ không nhận ra mình nói sai. Nếu uốn trẻ ngay từ cấp học mầm non thì dễ hơn, càng để lớp cao càng dễ hỏng. Lỗi phát âm sẽ ảnh hưởng rất lớn tới tương lai của các em, thậm chí nhiều em
2. phải đổi nghề, phải từ bỏ cơ hội và ước mơ của mình. Cố thủ tướng Phạm Văn Đồng đã chỉ rõ vai trò của các nhà trường trong việc giữ gìn sự trong sáng của Tiếng Việt: “Đúng vậy, trường học, nhất là các trường phổ thông, nói chung các loại trường khác là cái lò tốt để rèn luyện con người Việt Nam mới, XHCN về mọi mặt, ở đây là nói về viết tốt, nói tốt. Đây không chỉ là vấn đề ngôn ngữ, đây còn là vấn đề tư duy, vấn đề phong cách”. Là một người giáo viên Mầm non luôn say mê, nhiệt huyết với nghề, tôi đã nhận thấy mình cần phải đi sâu tìm hiểu để có thêm kiến thức cho bản thân và góp phần nâng cao chất lượng hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mầm non ở địa phương mình. II. PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN TẠO RA SÁNG KIẾN Đối với trẻ mẫu giáo thì nhu cầu muốn tìm hiểu khám phá về thế giới xung quanh ngày càng phát triển. Ngôn ngữ là phương tiện để trẻ tư duy, tìm hiểu bản chất của các sự vật hiện tượng, nó đóng vai trò rất lớn trong việc phát triển trí tuệ và các quá trình tâm lí khác. Với trẻ, ngôn ngữ là phương tiện để điều khiển, điều chỉnh hành vi giúp trẻ lĩnh hội các giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực, tiếp thu các giá trị tinh hoa văn hóa của dân tộc và thế giới. Thực tế khi dạy trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Võ Lao huyện Thanh Ba phát âm đúng, chúng tôi đã gặp nhiều khó khăn. Trẻ thường mắc phải một số lỗi phát âm: lỗi thanh điệu, lỗi phụ âm đầu, lỗi âm đệm, lỗi âm chính, lỗi âm cuối. Đây là điều khiến tôi luôn suy nghĩ, tìm hiểu, ứng dụng các biện pháp, hình thức, tổ chức các hoạt động học tập, vui chơi và các hoạt động trong ngày của trẻ để sửa lỗi phát âm cho trẻ và sử dụng các phương pháp nghiên cứu: nghiên cứu lý luận, tham khảo tài liệu, điều tra thực trạng, nghiên cứu thực tiễn, phương pháp trò chuyện, đàm thoại, phương pháp quan sát, trao đổi với các bậc phụ huynh để có những biện pháp phù hợp nhất nhằm nâng cao chất lượng hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ ở trường lớp mình. Vì thế năm học 2020- 2021 tôi mạnh dạn chọn đề tài: “Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Võ Lao huyện Thanh Ba” làm sáng kiến kinh nghiệm của mình. III. MỤC TIÊU
3. - Nghiên cứu, tìm kiếm biện pháp nhằm giúp trẻ mẫu gíao 5 - 6 tuổi sửa lỗi phát âm từ đó đưa ra một số hình thức, biện pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ. - Đề xuất một số kinh nghiệm tổ chức các hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non. - Nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ cho bản thân. CHƯƠNG II. MÔ TẢ SÁNG KIẾN I. VẤN ĐỀ CỦA SÁNG KIẾN 1. Thực trạng vấn đề Năm học 2020 - 2021 tôi được phân công phụ trách lớp 5 tuổi A1 trường mầm non Võ Lao. Lớp 5 tuổi A1 do tôi và đồng chí Đỗ Thị Thu Phương phụ trách có tổng số 28 cháu. Qua thực tế khảo sát đầu năm học, tôi nhận thấy trẻ ở lớp thường xuyên mắc phải một số lỗi phát âm cơ bản như: lỗi thanh điệu, lỗi phụ âm đầu, lỗi âm đệm, lỗi âm chính, lỗi phụ âm cuối, số trẻ mắc lỗi phát âm trong lớp khá nhiều cụ thể như sau: + Số liệu khảo sát đầu năm học 2020- 2021 - khi chưa áp dụng các biện pháp: Tỷ lệ Nội dung Số trẻ Tỷ lệ % Trẻ mắc lỗi về thanh điệu 5/28 17,9% Trẻ mắc lỗi về phụ âm đầu 8/28 28,6% Trẻ mắc lỗi về âm đệm 6/28 21,4% Trẻ mắc lỗi về âm chính 4/28 14,3% Trẻ mắc lỗi về phụ âm cuối 5/28 17,9 %
4. Trong quá trình thực hiện và tìm hiểu tôi nhận thấy có nhiều nguyên nhân khiến trẻ thường xuyên mắc lỗi khi phát âm: Trẻ ở lứa tuổi này, bộ máy phát âm còn chưa hoàn thiện. Trẻ dễ dàng bắt trước, nói theo người lớn, trong khi nhiều người lớn phát âm sai và tùy tiện. Đa số trẻ trong lớp đều là con em nông thôn, nhiều cháu còn nhút nhát. Gần một phần ba số trẻ trong lớp thuộc khu vực xóm Phú Thịnh – xã Võ Lao với hơn 95 % dân số nói ngọng âm l-n. 2. Tồn tại, hạn chế: 2.1. Về cơ sở vật chất thiết bị dạy học - Trang thiết bị đồ dùng đồ chơi chưa có sự sáng tạo; được đầu tư nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu của việc phát triển ngôn ngữ thông qua bộ môn làm quen với tác phẩm văn học. - Lớp học chỉ có một phòng lớn, không có phòng hoạt động riêng. 2.2. Về phía trẻ - Số trẻ trong lớp tương đối đông so với mặt bằng của lớp. - Một số trẻ còn nhút nhát. Khả năng nhận thức của trẻ trong lớp không đồng đều, số trẻ còn nói ngọng địa phương nhiều. - Cha mẹ trẻ phần lớn là lao động nghèo, một số đi làm ăn xa nên sự quan tâm chăm sóc giáo dục trẻ hạn chế, chưa nhận thức được tầm quan trọng của độ tuổi mầm non, chưa có sự phối hợp với giáo viên trong công tác giáo dục và chăm sóc trẻ đúng cách. 2.3. Về phía phụ huynh - Việc phối hợp với phụ huynh trong sưu tầm và làm đồ chơi tự tạo cho việc học tập và vui chơi của trẻ chưa hiệu quả. - Việc trao đổi các kinh nghiệm, các kiến thức về vấn đề sửa lỗi phát âm cũng như phát triển ngôn ngữ cho trẻ chưa kịp thời, hiệu quả. 2.4. Về giáo viên
5. - Khi tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ còn lúng túng trong cách xử lý tình huống, lựa chọn các hoạt động phù hợp để giúp trẻ sửa lỗi phát âm. 3. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế - Kinh phí của nhà trường còn eo hẹp, học sinh đông, cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế. - Đa số trẻ trong lớp đều là con em nông thôn nên nhiều cháu còn nhút nhát. Gần một phần ba số cha mẹ trẻ trong lớp thuộc khu vực xóm Phú Thịnh – xã Võ Lao với hơn 95 % dân số nói ngọng âm l-n cùng một số phụ huynh thuộc khu vực xã Đông Thành với phát âm chưa chuẩn. - Phụ huynh trong lớp chưa quan tâm đồng đều. Một số phụ huynh chưa hiểu hết ý nghĩa quan trọng của việc sửa lỗi phát âm cho trẻ cũng như vai trò của bố mẹ trong việc phối hợp cùng nhà trường để nuôi dạy con, chưa quan tâm sâu sát đến việc học tập và vui chơi của các con. - Chưa có nhiều tài liệu sách báo về các biện pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ mãu giáo 5- 6 tuổi. - Giáo viên dành hầu hết thời gian ở lớp để nuôi dưỡng, chăm sóc, giáo dục trẻ. Nên thời gian dành cho việc làm mới và phong phú hơn đồ dùng ở các góc còn ít chủ yếu là làm tranh thủ lúc học sinh ngủ và làm ở nhà. Việc trao đổi các kinh nghiệm, các kiến thức về vấn đề sửa lỗi phát âm cũng như phát triển ngôn ngữ cho trẻ cũng chỉ tranh thủ khoảng thời gian khi đón trả trẻ nên chưa thực sự hiệu quả. 4. Tính cấp thiết cần tạo ra sáng kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh đã từng nói: “Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và quý báu của dân tộc. Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp”. Dạy trẻ ngôn ngữ tiếng Việt là một nhiệm vụ cực kì quan trọng và cần thiết. Trong chương trình Giáo dục mầm non, trẻ là chủ thể của quá trình phát triển ngôn ngữ, ngôn ngữ của trẻ được phát triển thông qua quá trình giao tiếp của trẻ với những người xung quanh, với môi trường thiên nhiên và xã hội. Để phát triển ngôn ngữ trẻ phải được nghe lời nói, được bắt chước lời nói, được chủ động nói. Phát triển ngôn ngữ
6. cho trẻ là phát triển ở cả 4 kỹ năng (nghe, nói, đọc, viết). Ở trường mầm non, đối với lứa tuổi nhà trẻ, đặc biệt chú ý đến kỹ năng nghe hiểu và giao tiếp bằng ngôn ngữ (âm-từ- câu-lời nói), ở tuổi mẫu giáo phát triển ngôn ngữ mạch lạc là quan trọng nhất. Phát triển ngôn ngữ cũng đồng thời giúp trẻ lĩnh hội cả ba thành phần của ngôn ngữ: Phát âm, vốn từ, ngữ pháp. Do vậy, lĩnh vực Phát triển ngôn ngữ phải hướng vào trẻ, đáp ứng các nhu cầu phát triển của trẻ và phải phù hợp với các điều kiện tự nhiên điều kiện văn hóa của từng vùng, miền và phù hợp với thực trạng của từng trường, của lứa tuổi. Nhiệm vụ của giáo viên mầm non là tổ chức xây dựng môi trường ngôn ngữ, tổ chức các hoạt động để trẻ được nghe, được bắt chước và được nói. Vấn đề sửa lỗi phát âm cho trẻ là vấn đề không còn mới nhưng để thực hiện được vấn đề này đòi hỏi sự kiên trì, nghiêm túc, liên tục. Tuyệt đối tránh hình thức, hô khẩu hiệu. Chính vì vậy, sáng kiến kinh nghiệm của tôi mạnh dạn đề xuất các biện pháp tổ chức thực hiện các hoạt động sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi cụ thể, sát thực và thường xuyên cho giáo viên trường mầm non. II. GIẢI PHÁP ĐỂ THỰC HIỆN SÁNG KIẾN 1. Sửa lỗi phát âm thông qua các trò chơi phát triển ngôn ngữ Trò chơi khi được thiết kế hay lựa chọn nhằm mục đích giáo dục thì đương nhiên có chức năng giáo dục. Việc sửa lỗi phát âm cho trẻ thông qua sử dụng trò chơi nhằm đáp ứng nhu cầu “học mà chơi, chơi mà học” của trẻ. Nắm được quy trình thiết kế trò chơi sẽ giúp giáo viên mầm non cũng như các bậc phụ huynh thiết kế được những trò chơi để sửa lỗi phát âm cho trẻ mang lại hiệu quả cao. 1.1.Quy trình thiết kế một số trò chơi để sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Tên trò chơi: a. Mục tiêu: b. Chuẩn bị: c. Cách tiến hành * Ổn định tổ chức, gây hứng thú
7. - Giáo viên sử dụng các thủ thuật để gây hứng thú cho trẻ. * Tiến hành - Giới thiệu tên trò chơi: Giáo viên giới thiệu tên trò chơi cho trẻ, lựa chọn những cái tên ngộ nghĩnh, gây hứng thú cho trẻ. - Hướng dẫn cách chơi: Giáo viên hướng dẫn cách chơi rõ ràng, mạch lạc, sử dụng những câu từ đơn giản nhất để giúp trẻ hiểu cách chơi. - Phổ biến luật chơi: Giáo viên phổ biến luật chơi ngắn gọn. - Tổ chức cho trẻ chơi: Giáo viên tổ chức cho trẻ chơi số lần phụ thuộc vào hứng thú của trẻ. Trong khi trẻ chơi giáo viên quan sát, sửa sai, động viên, khuyến khích trẻ. - Kết thúc: Nhận xét, đánh giá, tuyên dương, khen ngợi trẻ và thu dọn đồ dùng đồ chơi. 1.2. Thiết kế một số trò chơi để sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi Trò chơi 1: “Nhìn đồ vật bắt chước tiếng kêu” a. Mục đích - Sửa lỗi phát âm cho trẻ về thanh: hỏi, ngã, âm đầu, âm chính và âm cuối thông qua các từ: tu tu xình xịch, kính koong, tuýt tuýt, pim pim. - Phát triển vận động. - Luyện cho trẻ phát âm được những từ khó một cách rõ ràng, mạch lạc. b. Chuẩn bị - Tranh ôtô, tàu hỏa, xe đạp, xe cảnh sát. - Đồ chơi: Ô tô, tàu hỏa, xe cảnh sát, xe đạp. - Nhạc bài hát: Em tập lái ô tô. c. Cách tiến hành * Gây hứng thú - Cô và cả lớp hát bài hát: “Em tập lái ô tô”
8. + Bài hát có tên là gì? + Trong bài hát nói về ai? + Bạn nhỏ trong bài hát thích làm gì công việc gì các con ? + Nhà bạn nào có bố mẹ làm công việc lái xe? + Nhà bạn nào có ô tô? + Các con có thích làm những bác tài xế lái xe không? Bây giờ cô mời cả lớp cùng đứng dậy và đưa hai tay về trước mặt làm những bác lái xe nào ! - Cô và cả lớp làm xe ô tô lái xe xung quanh lớp. * Tiến hành - Lớp mình hôm nay làm những bác tài xế lái xe rất giỏi nên cô thưởng cho lớp mình một trò chơi. Đó là trò chơi:Nhìn đồ vật bắt chước tiếng kêu. Bây giờ chúng mình ngồi ngoan nghe cô hướng dẫn cách chơi và phổ biến luật chơi nhé. - Cách chơi: cô có các đồ vật về chủ đề giao thông chúng mình đang được học. Khi cô đưa các đồ vật ra các con nhanh chóng nhìn xem đồ vật có tên là gì? và tiếng kêu của nó như thế nào? - Luật chơi: bạn nào nhanh mắt và bắt chước đúng tiếng kêu của các đồ vật bạn đó sẽ được thưởng một phần quà cô đã chuẩn bị, bạn nào trả lời sai sẽ bị phạt là nhảy lò cò hoặc hát một bài hát cho cả lớp nghe. - Trẻ chơi: + 1- 2- 3! Đây là cái gì các con? (Cô đưa ra một chiếc ô tô đồ chơi) + Còi ô tô kêu như thế nào? + Còi ô tô kêu pim! pim! (Cô hỏi một vài trẻ) + Cô tiếp tục lấy tàu hỏa ra và hỏi trẻ đây là cái gì? + Khi tàu hỏa chạy tiếng kêu của nó như thế nào?
9. + Còn đây là phương tiện gì chúng mình được nhìn thấy trên đường đi nhỉ? (Cô đưa ra chiếc xe đạp) + Đúng rồi! Đây là chiếc xe đạp, thế tiếng chuông của chiếc xe đạp như thế nào? + Để xem có đúng tiếng kêu của xe đạp như vậy không chúng mình cùng lắng nghe thật kĩ xem tiếng chuông xe đạp nhé! + Cô đố các con đây là phương tiện gì? (Cô đưa ra xe cảnh sát) + Đây là xe chuyên dụng của ai ? + Khi đi trên đường xe cảnh sát có tiếng kêu như thế nào? - Lớp mình rất giỏi đã biết rất nhiều loại xe khác nhau và tiếng kêu của mỗi loại xe đó. Bạn nào còn biết những phương tiện giao thông nào nữa mà chúng mình được nhìn thấy ! - Xung quanh chúng ta có rất nhiều các loại phương tiện giáo thông khác nhau như : ô tô, tàu hỏa, xe đạp, xe cảnh sát, máy bay, thuyền, Mỗi loại phương tiện đều có ích lợi riêng của mình. * Kết thúc Hôm nay lớp mình học rất là giỏi cô sẽ cho lớp mình ra ngoài và tham quan trực tiếp các phương tiện tham gia giao thông trên đường nhé! Cô và cả lớp đi tham quan. Trò chơi 2: “Cái gì biến mất” a. Mục đích - Sửa lỗi phát âm: âm chính, thanh điệu đồng nhất thanh hỏi và thanh nặng, lẫn lộn giữa n và l trong chủ đề thế giới thực vật và thế giới động vật. - Rèn luyện phản ứng nhanh trước yêu cầu của cô. b. Chuẩn bị Đồ chơi bằng nhựa: quả bưởi, quả na, quả lựu, quả dứa, con hươu, con lươn, con ếch.
10. c. Tiến hành * Gây hứng thú - Cô và trẻ hát bài hát “ Quả” nhạc sĩ Xanh Xanh. - Cô và trẻ trò chuyện về nội dung bài hát + Cô và các con vừa hát bài hát gì? + Do ai sáng tác? + Trong bài hát nhắc đến những loại quả nào? + Quả gì mà ngon ngon thế là quả gì? + Ăn vào như thế nào? + Quả bóng như thế nào trên sân? + Quả gì mà dai dai thế? + Quả gì mà gai chi chít? + Quả gì mà to to nhất ? - Lớp mình hôm nay học rất giỏi nên cô sẽ thưởng cho chúng mình một trò chơi đó là trò chơi: “Cái gì biến mất”. * Tiến hành - Bây giờ chúng mình ngồi thật ngoan và cô sẽ cho chúng mình biết cách chơi và luật chơi nhé! - Cách chơi: Trên bàn cô sẽ bày rất nhiều đồ dùng và các loại hoa quả. Khi cô nói: “trời tối, trời tối” thì các con nhắm mắt lại, khi cô nói: “trời sáng rồi” chúng mình mở mắt ra và xem trên bàn của cô đồ vật gì đã biến mất. - Luật chơi: Bạn nào nhìn thật tinh mắt và nói đúng là trên bàn cô đã mất đồ vật gì thì là người chiến thắng và nhận được quà của cô. Bạn nào đoán không đúng thì sẽ bị phạt là hát một bài cho cả lớp nghe hoặc nhảy lò cò một vòng. - Trẻ chơi
11. Cô đưa ra các đồ vật là: quả na, quả lựu, quả khế, quả bưởi, quả dứa, con hươu, con lươn, con ếch, con hổ. Lần 1: Cô cất quả na đi và cho trẻ đoán. Khi trẻ đoán đúng quả na cô sẽ phát âm lại và mời một vài trẻ đứng lên phát âm lại từ quả na. - Cứ tiếp tục như vậy, cô cất dần các đồ vật trên bàn. Sau khi cất cô lại hỏi trẻ đồ vật gì đã biến mất, sau đó cô cho trẻ nói tên đồ vật đó. Ngoài ra cô có thể hỏi thêm về màu sắc, hình dạng để làm tăng việc phát âm cho trẻ. - Với những từ khó hoặc trẻ phát âm sai, cô cho trẻ nhắc lại nhiều lần - Cô gọi nhiều trẻ đứng lên và trả lời để rèn việc phát âm và mạnh dạn, tự tin của trẻ. * Kết thúc Cô nhận xét quá trình chơi của trẻ đồng thời khen ngợi trẻ để tăng thêm hứng thú chơi cho trẻ ở những lần tiếp theo 2. Sửa lỗi phát âm cho trẻ thông qua hoạt động làm quen với tác phẩm văn học Đây là biện pháp quan trọng nhằm phát triển khả năng nghe và nói cho trẻ mầm non. Trẻ mầm non rất hiếu động, tò mò ham học hỏi, tìm hiểu thế giới xung quanh. Trẻ thực sự học trong khi chơi để lĩnh hội các khái niệm ban đầu hoặc các tri thức khoa học, vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ, trẻ được học mà chơi, chơi mà học. Tuy nhiên để trẻ lĩnh hội tốt được bài thông qua hoạt động này thì đều cần có sự dẫn dắt, hướng dẫn của cô giáo. Bản thân tôi đã chọn nội dung chơi phù hợp, không làm trò chơi trở nên khô khan, gò bó với trẻ. Vận dụng đặc điểm này vào quá trình dạy trẻ làm quen với phương pháp phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn văn học thể loại truyện kể rất hiệu quả. Tôi đã tái hiện lại các câu chuyện bằng cảm nhận của mình, đọc kể diễn cảm các tác phẩm. Qua các tác phẩm, trẻ có thể học, có thể chơi thông qua các trò chơi đóng kịch, tập kể chuyện theo nhóm, tập kể truyện theo tranh hay đọc diễn cảm các bài thơ. Thông qua hoạt động này trẻ vừa thích thú tái hiện lại các tác phẩm văn học vừa nhẹ nhàng rèn được cách phát âm chuẩn.
12. Tôi đã sử dụng các loại rối trang phục, mô hình, học cụ thu hút sự chú ý của trẻ. Tôi sử dụng các nguyên liệu mở như: thanh trẻ, bìa cứng, gỗ, hộp xốp, đất ... để làm thành những con vật xinh xắn, trẻ cũng có thể sử dụng được để kể chuyện theo ý thích. Đồng thời động viên những trẻ còn mắc những lỗi phát âm tham gia vào hoạt động đóng kịch hay kể chuyện sang tạo để trẻ được sửa lỗi phát âm một cách nhẹ nhàng hiệu quả. Ví dụ: Kể chuyện: “Cáo, thỏ và gà trống” cho trẻ tái hiện và nhập vai vào các nhân vật trong câu chuyện bằng cách đóng kịch. Qua đó trẻ được rèn phát âm khi thể hiện các lời thoại của các nhân vật. - Sửa lỗi phát âm “l-n”, âm “kh”, âm “r” trong vai chú thỏ “ Làm sao mà tôi không khóc được. Tôi có một ngôi nhà bằng gỗ còn cáo có một ngôi nhà bằng băng. Mùa xuân đến nhà cáo tan ra thành nước, nó xin sang nhà tôi sưởi nhờ rồi đuổi luôn tôi ra khỏi nhà ” Trong hoạt động cho trẻ làm quen với tác phẩm thơ, tôi quan tâm đến giọng đọc, phát hiện cách phát âm sai của trẻ để sửa. Ví dụ: sửa lỗi phát âm “l-n”, âm “r”, phụ âm cuối “m” khi đọc thơ: “Đàn lợn đã được ăn Cơm nước nấu tinh tươm” “Rồi hôm lấy nàng tiên Không cho chui vào nữa” “Này chú gà nâu Này chú vịt bầu ” Không chỉ dừng lại ở việc phát triển ngôn ngữ thông qua các câu chuyện bằng những phương pháp thực hiện trên tiết học mà để đạt được kết quả cao về phương pháp phát triển ngôn ngữ của trẻ thông qua bộ môn làm quen với tác phẩm văn học, ngoài việc truyền thụ kiến thức trên tiết học cần lồng ghép thêm cho trẻ trong hoạt động, giáo viên cần tận dụng tất cả các hình thức, ở mọi lúc mọi nơi mà cảm thấy hợp lí để giúp trẻ khắc ghi, hiểu sâu hơn các sự vật hiện tượng mà trẻ chưa được khám phá và trải nghiệm cụ thể.
13. Ôn luyện mọi lúc mọi nơi cũng là biện pháp giúp trẻ ổn định, thông qua cách hoạt động tổ chức ngày lễ hội tổ chức cho trẻ hoạt động kể chuyện, đóng kịch, theo một chương trình biểu diễn văn nghệ mà 100% trẻ được tham gia nhằm giúp trẻ hứng thú với bộ môn làm quen với văn học cũng là cơ hội tốt để trẻ được rèn phát âm đúng. Ví dụ: Ngày hội 8-3 trẻ kể về “em bé quàng khăn đỏ” hay ngày tết 1-6 kể về Bác Hồ với thiếu nhi, ngày tết trung thu kể chuyện về chị Hằng, chú cuội hay ngày 22-12 trẻ kể chuyện sáng tạo về chú bộ đội. 3. Sửa lỗi phát âm cho trẻ thông qua các hoạt động khác 3.1. Sửa lỗi phát âm thông qua hoạt động chung Như chúng ta đã biết trẻ dễ nhớ nhưng cũng mau quên, vì vậy cô giáo phải luôn luôn tạo ra những tình huống hợp lý nhằm giúp trẻ ôn luyện thường xuyên. Một trong những tình huống cô có thể tạo ra một cách tự nhiên và đạt hiệu quả là lồng ghép sửa lỗi phát âm vào trong các hoạt động chung khác. - Ở hoạt động giáo dục âm nhạc: Ví dụ: Tôi không chỉ dạy trẻ hát đúng nhạc rõ lời mà rất chú ý dạy trẻ hát chuẩn các từ. Khi trẻ hát, có những lúc tôi cho trẻ hát không có nhạc đệm để sửa cao độ, trường độ của bài hát, đồng thời sửa lỗi phát âm cho trẻ, đặc biệt với những bài hát có nhiều câu, từ có phụ âm đầu L – N: Bài “ Thật lá hay” có câu: “li lí li, lí lì li ” Bài “Mùa xuân đến rồi” có câu: “Sáng hôm nay trời đã nắng lên rồi” Bài “Bác đưa thư vui tính” có đoạn “ cầm lá thư, nói cảm ơn này em bé ngoan cầm ngay lá thư ”. Bài “Vườn trường mùa thu” câu: “là la la, lá la la ”. - Ở hoạt động thể dục vận động:
14. Tôi sửa cách phát âm cho trẻ bằng cách dán chữ cái L, N, R, P, S, X cho trẻ phát âm kết hợp vận động qua các bài tập vận động với bóng như: chuyền bóng bên phải, bên trái, lăn bóng theo đường dích dắc, tung bóng, bắt bóng Hay bài tập bật nhảy: bật qua 4 – 5 vòng, bật tách chân tôi viết chữ vào các ô để trẻ vừa bật nhảy vừa kết hợp đọc chữ. Ngoài ra tôi còn tập trung nhiều cơ hội sửa lỗi phát âm cho trẻ vào các hoạt động khác như: hoạt động tạo hình, hoạt động với MTXQ, làm quen với một số biểu tượng về toán. Tuy nhiên để sửa “ngọng” cho trẻ không chỉ chú ý đến hoạt động học tập khác trong ngày, trẻ luôn cần có sự quan tâm của cô. 3.2. Sửa lỗi phát âm thông qua trò chuyện với trẻ hàng ngày và ở mọi lúc mọi nơi Trong hoạt động ngoài trời khi quan sát những sự vật hiện tượng xung quanh, trẻ có những cảm nhận rất tự nhiên về đặc điểm, màu sắc của sự vật hiện tượng (cái lá này màu nâu, hoặc nụ hoa này chưa nở ) trẻ nói những nhận xét và cảm nhận của mình. Thông qua sự bộc lộ ngôn ngữ này tôi gần gũi sửa ngay cho trẻ nếu trẻ nói chưa đúng. Hoặc giao tiếp giữa các cháu với nhau, khi trẻ gọi tên bạn hay nói chuyện với bạn tôi chú ý lắng nghe trẻ nói, nếu sai tôi yêu cầu trẻ nhắc lại câu trẻ vừa nói và chậm rãi nói lại từng từ, khuyến khích trẻ nói theo. Càng gần gũi với trẻ thì việc luyện phát âm cho trẻ càng thuận lợi hơn, ngay trong giờ đón trẻ hay trả trẻ tôi thường tổ chức chơi trò chơi dân gian có lời như: Nhảy lò cò, nu na nu nống, thả đỉa ba ba, trong thời gian ngắn giữa các hoạt động tôi thường dạy trẻ đọc một số bài ca dao, đồng giao hoặc một số bài thơ do tôi sưu tầm và sáng tác có thể giúp trẻ sửa lỗi phát âm. Chơi đóng vai theo chủ đề là một hoạt động chủ đạo mà trẻ rất yêu thích. Khi chơi đóng vai theo chủ đề, trẻ phải tham gia vào cuộc nói chuyện với bạn để phân vai, trao đổi với nhau trong khi chơi, trẻ bắt chước các nhân vật mà trẻ đóng vai, làm cho ngôn ngữ đối thoại của trẻ thêm phong phú và đa dạng, qua đó rèn cũng được luyện tập phát âm đúng.
15. Ví dụ: Chủ đề: Gia đình: Nấu ăn: Trẻ tự phân vai chơi của mình: Mẹ đi chợ, nấu ăn, chăm sóc các con, ba đi làm, ông bà kể chuyện cho các cháu nghe. 3.3. Khuyến khích trẻ tự phát hiện và sửa lỗi phát âm cho nhau: Để hình thành thói quen này, tôi luôn gần gũi, giao tiếp với trẻ, yêu cầu trẻ chú ý lắng nghe, phát hiện chính bản thân và các bạn, tôi kịp thời động viên các những cháu có ý thức phát âm đúng, đồng thời khích lệ các cháu phát hiện lỗi phát âm của các bạn khác, nhắc nhở bạn sửa ngay. Ví dụ: Cho trẻ đọc bài thơ “Giữa vòng gió thơm” có câu “Này chú gà nâu Này chị vịt bầu ” Khi phát hiện có 1 số trẻ đọc sai phụ âm L – N tôi yêu cầu trẻ đọc lại và hỏi trẻ đọc như thế đã đúng chưa. Tại sao chưa đúng? Đọc như thế nào là đúng? Tôi cho trẻ đọc chuẩn đọc lại và cho các bạn nhận xét cách phát âm của bạn mình. Với nhiều lần làm như vậy tôi đã giúp trẻ có thể tự phát hiện lỗi phát âm của mình và các bạn trong lớp. 4. Sửa lỗi phát âm cho trẻ thông qua việc kết hợp giữa gia đình và nhà trường Ngay từ đầu năm học tôi đã có kế hoạch cùng bàn bạc và thảo luận với phụ huynh nêu ra một số lỗi phát âm thường gặp của trẻ, cách đọc một số chữ khó, đặc biệt là chữ L – N để phụ huynh nắm bắt được, từ đó tạo điều kiện rèn luyện phát âm cho trẻ khi ở nhà. Với một số trẻ các biệt về phát âm, tôi gặp trực tiếp phụ huynh trao đổi và động viên họ nên chọn mua những quyển truyện tranh trong có lời đối thoại nhiều phụ âm L – N và dành thời gian đọc, kể cho trẻ nghe, dạy trẻ kể lại chuyện. Động viên phụ sưu tầm những bài hát thiếu nhi hay có phát âm chuẩn cho trẻ nghe và hát theo. Ngoài ra tôi còn nhắc nhở phụ huynh thường xuyên chú ý tới lời nói, cách phát âm của mọi người trong gia đình , giải thích cho phụ huynh hiểu chính lời nói của người thân trong gia đình là môi trường giáo dục trẻ khi ở nhà. Như vậy việc phối hợp giữa gia đình và nhà trường đều tạo môi trường phát âm chuẩn mực giúp trẻ ngấm dần một cách tự nhiên khi đọc, phát âm đúng.
16. Mặt khác bằng nhiều hình thức tuyên truyền qua nhóm zalo của lớp, giúp bố mẹ nắm vững hơn các kiến thức về nuôi dạy con, trao đổi kịp thời hơn những vấn đề cần thiết, phối hợp tốt hơn với phụ huynh trong việc làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho hoạt động học tập và vui chơi của các con. III. KHẢ NĂNG ÁP DỤNG, NHÂN RỘNG Qua một thời gian áp dụng những biện pháp trên, cùng với sự chỉ đạo của Ban giám hiệu nhà trường, sự góp ý của các bạn đồng nghiệp trong trường qua các buổi dự giờ. Lớp học của tôi đã thu hoạch được những kết quả như sau: - Số trẻ số cháu đã phát âm chuẩn và biết pháp hiện các bạn trong lớp pháp âm chưa đúng tăng lên - Số trẻ phát âm sai đã giảm nhiều. - Đối với phụ huynh: Nhận ra tầm quan trọng của sửa lỗi phát âm cho trẻ, có sự phối hợp tốt hơn trong việc tạo môi trường phát âm chuẩn cho trẻ và hỗ trợ giáo viên trong việc tìm kiếm nguyên vật liệu làm đồ dùng đồ chơi cho trẻ. + Kết quả thực hiện khảo sát trên trẻ cụ thể như sau: Kết quả khảo sát Trước khi áp dụng Sau khi áp dụng Nội dung các biện pháp các biện pháp So sánh Số trẻ Tỉ lệ Số trẻ Tỉ lệ Trẻ mắc lỗi về thanh 5/28 17,9% 1/28 3,6% Giảm 14,3% điệu Trẻ mắc lỗi về phụ âm 8/28 28,6% 0/28 0% Giảm 28.6% đầu
17. Trẻ mắc lỗi về âm đệm 6/28 21,4% 1/28 3,6% Giảm 17,8% Trẻ mắc lỗi về âm chính 4/28 14,3% 0/28 0% Giảm 14,3% Trẻ mắc lỗi về phụ âm 5/28 17,9 % 1/28 3,6% Giảm 14,3% cuối. Qua số liệu thống kê cho thấy sau quá trình thực hiện “Một số biện pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Võ Lao huyện Thanh Ba” của tôi cụ thể được áp dụng tại lớp 5 tuổi A1 do tôi và đồng nghiệp phụ trách, tôi thấy các biện pháp này đã đem lại kết quả rõ rệt, các biện pháp tôi đưa ra đều được diễn ra trong thực tế hàng ngày ở lớp và có thể áp dụng cho tất cả các lớp mẫu giáo lớn trong các trường mầm non để việc sửa lỗi phát âm cho trẻ đạt hiệu quả hơn. Tôi mong muốn qua xem xét tình hình cụ thể, về khả năng tiến bộ của trẻ ở lớp được áp dụng thí điểm, mô hình sáng kiến của tôi sẽ được áp dụng nhân rộng ,vận dụng thành công trong trường vì đó là nội dung phù hợp, đúng đắn và cần thiết với trẻ. IV. GIẢI PHÁP TỔ CHỨC THỰC HIỆN Để đề tài “Một số biện pháp sủa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi ở trường mầm non Võ Lao huyện Thanh Ba” được triển khai thực hiện triệt để, mang lại hiệu quả cao trên trẻ, trước hết cần: Giáo viên phải yêu nghề và tâm huyết với nghề, yêu thương trẻ như con và luôn là người mẹ thứ hai trong mắt trẻ thơ. Tạo được mối quan hệ tốt giữa cô với cô, giữa cô với phụ huynh, giữa cô với trẻ và giữa trẻ với trẻ. Phối hợp chặt chẽ cùng phụ huynh để tạo môi trường ngôn ngữ chuẩn mực cho trẻ cả khi ở nhà và ở trường, hỗ trợ giáo viên trong việc làm đồ dùng đồ chơi để tăng hứng thú cho trẻ tham gia vào các hoạt động.
18. Phối hợp chặt chẽ với đồng nghiệp. Tham mưu với lãnh đạo nhà trường tạo điều kiện để được dự giờ đồng nghiệp học hỏi kinh nghiệm trau dồi kiến thức và kinh nghiệm của nhau. Thường xuyên cập nhật cái mới trên mạng, trên sách báo để ứng dụng vào việc tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ. Không ngừng học tập nâng cao trình độ chuyên môn, tự học, tự rèn, tự bồi dưỡng luôn tìm tòi những cái mới, cái hay trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ. Giáo viên trực tiếp lên kế hoạch cụ thể cho các hoạt động, thực hiện tốt việc chuẩn bị đồ dùng đồ chơi, tạo không gian và mọi điều kiện về vật chất cũng như kích thích động cơ bên trong của trẻ, gây hứng thú cho trẻ; khen chê đúng mức, động viên khích lệ kịp thời, bao quát và tạo cơ hội tốt nhất để trẻ có nhiều cơ hội rèn luyện phát âm đúng chuẩn Nhà trường quan tâm tạo điều kiện cho giáo viên được dự giờ đồng nghiệp học hỏi kinh nghiệm trao đổi kiến thức và kinh nghiệm của nhau, tạo điều kiện về cơ sở vật chất thiết bị, đồ dùng đồ chơi cho hoạt động của cô và trẻ. CHƯƠNG III. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT/ KIẾN NGHỊ 1.Kết luận Ngôn ngữ có vai trò vô cùng quan trọng trong cuộc sống của con người, trong sự hình thành và phát triển của xã hội loài người. Khi nói về ngôn ngữ, nhà giáo dục nổi tiếng người Nga E.I.Tikheeva đã khẳng định "Tiếng mẹ đẻ là cơ sở phát triển trí tuệ và là nguồn gốc để chiếm lĩnh kho tàng kiến thức của dân tộc và nhân loại".Vì vậy, trong công tác chăm sóc và giáo dục trẻ mầm non cần hình thành và phát triển ngôn ngữ bởi lẽ ngôn ngữ chính là phương tiện để tư duy, đóng vai trò rất to lớn trong việc phát triển trí tuệ và các quá trình tâm lí khác. Ngoài ra, với trẻ ngôn ngữ còn là phương tiện để điều khiển, điều chỉnh hành vi, giúp trẻ lĩnh hội các giá trị đạo đức mang tính chuẩn mực, tiếp thu các giá trị tinh hoa văn hóa dân tộc và trên thế giới.
19. Là người giáo viên mầm non, tôi luôn tâm huyết với nghề yêu nghề, mến trẻ, không ngừng học hỏi tìm tòi, nghiên cứu học tập các biện pháp nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ. Nhận thức được vai trò quan trọng của hoạt động phát triển ngôn ngữ đối với sự phát triển toàn diện của trẻ, tôi cùng đồng nghiệp đã nghiên cứu và áp dụng một số biện pháp sửa lỗi phát âm thường gặp cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường lớp mình: trong các hoạt động làm quen chữ cái, làm với tác phẩm văn học; trong các hoạt động chung; trong các trò chơi, các hoạt khác trong ngày như hoạt động âm nhạc, thể dục, trong trò chuyện với trẻ... Đồng thời động viên khuyến khích trẻ tự phát hiện ra những lôi phát âm và sửa lỗi phát âm lẫn nhau ở mọi lúc mọi nơi. Tôi cũng tuyên truyền tới gia đình trẻ với nhiều hình thức khác nhau để họ hiểu đúng và sâu sắc hơn vai trò của gia đình trong việc tạo môi trường ngôn ngữ chuẩn và sửa lỗi phát âm cho trẻ. Qua việc thực hiện áp dụng biện pháp mới tôi thấy trẻ thích thú hơn khi tham gia hoạt động phát triển ngôn ngữ, số trẻ mắc những lỗi phát âm thường gặp đã giảm đáng kể. Trẻ tự tin hơn khi tham gia các hoạt động, chủ động hơn khi giao tiếp trao đổi với mọi người, có nhiều cơ hội khám phá điều mới tươi đẹp ở thế giới xung quanh. Về phía giáo viên có thêm nhiều kinh nghiệm sửa lỗi phát âm cho trẻ, tổ chức có hiệu quả hơn hoạt động phát triển ngôn ngữ cho trẻ từ đó góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ. 2. Đề xuất/ kiến nghị Để góp phần nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động phát triển ngôn ngữ, đặc biệt là sửa lỗi phát âm cho trẻ, tôi có một vài ý kiến đề xuất sau: * Đối với nhà trường: + Cấp phát thêm những đồ dùng đồ chơi ở các góc để trẻ có thêm sự lựa chọn cho hoạt động phát triển ngôn ngữ. + Tạo điều kiện về thời gian và vật chất để giáo viên làm thêm đồ chơi về phát triển ngôn ngữ cho trẻ và học tập những kiến thức kinh nghiệm về sửa lỗi phát âm cho trẻ. * Đối với Phòng Giáo dục:
20. + Nên thường xuyên tổ chức thao giảng huyện với giờ hoạt động phát triển ngôn ngữ để giáo viên được dự giờ học hỏi thêm về phương pháp sửa lỗi phát âm cho trẻ một cách hiệu quả. Trên đây là tài “Một số biện pháp sủa lỗi phát âm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi ở trường mầm non Võ Lao huyện Thanh Ba” mà tôi đã triển khai và thực hiện trong năm học 2020 - 2021. Kính mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các đồng chí trong hội đồng khoa học, chị em đồng nghiệp để sáng kiến của tôi được áp dụng thực hiện tốt hơn trong năm học tiếp theo./. Tôi xin chân thành cảm ơn! Ngày tháng năm 2021 XÁC NHẬN CỦA NHÀ TRƯỜNG TÁC GIẢ SÁNG KIẾN HIỆU TRƯỞNG Nguyễn Thị Thu Chang