Sáng kiến kinh nghiệm "1 Số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm học sinh Lớp 9" - Năm học 2022-2023 - Đỗ Thị Liên

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm "1 Số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm học sinh Lớp 9" - Năm học 2022-2023 - Đỗ Thị Liên

1. MỤC LỤC Nội dung Trang I. Lí do chọn đề tài 2 1. Xuất phát từ vị trí, vai trò của giáo viên chủ nhiệm 2 2. Xuất phát từ thực tiễn tình hình lớp chủ nhiệm 3 II. Nội dung 4 1. Các bước tiến hành 4 1.1. Tìm hiểu tình hình học sinh 4 1.2. Xây dựng kế hoạch và mục tiêu giáo dục đạo đức 4 cho học sinh 2. Các biện pháp thực hiện 5 2.1. Xây dựng lớp học dân chủ và kỷ luật 5 2.2. Xây dựng lớp học hạnh phúc 7 2.3. Giáo dục giới tính lứa tuổi 12 III. Kết quả thực hiện 15 IV. Kết luận và kiến nghị 17 1. Kết luận 17 2. Kiến nghị 17
2. 2 I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI 1. Xuất phát từ vị trí, vai trò của giáo viên chủ nhiệm. Mục tiêu của giáo dục Việt Nam là phát triển toàn diện nhân cách con người và một trong những yếu tố góp phần quan trọng trong việc hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng sống cơ bản để học sinh tiếp tục bước tiếp trên con đường học vấn và bắt nhịp cùng với xu thế hiện đại của thế giới đó chính là công tác chủ nhiệm. Trong xã hội ngày nay, giáo viên nói chung và giáo viên chủ nhiệm nói riêng tham gia vào lĩnh vực đào tạo - một trong những lĩnh vực quan trọng góp phần phát triển xã hội. Sự chuyên nghiệp về chuyên môn và đạo đức của giáo viên chủ nhiệm là những tiêu chí quan trọng tác động tích cực đến quá trình đào tạo, là một trong những yếu tố quyết định chất lượng đào tạo trong trường học. Vì vậy, vai trò của giáo viên chủ nhiệm vô cùng quan trọng trong quá trình giáo dục, lượng kiến thức đưa đến người học, từ mỗi hành vi, cử chỉ của giáo viên đều có tác động đến toàn bộ quá trình giáo dục. Trong đó, vai trò giáo viên chủ nhiệm lớp 9 trong giai đoạn mới không hề giảm đi mà còn mang một trọng trách nặng nề hơn, có tác động sâu rộng đến các lĩnh vực của đời sống xã hội. Bởi lẽ, đây là năm cuối của cấp THCS, năm bước ngoặt trong cuộc đời các em: tiếp tục học THPT hay học nghề hay ra ngoài cuộc đời kiếm sống...trong mọi hoạt động này của các em đều cần có giáo viên chủ nhiệm định hướng. Sự hướng dẫn của người thầy rất quan trọng, đó là những định hướng ban đầu và là cơ sở nối tiếp cho những bước tiến tiếp theo trong quá trình học tập và rèn luyện của các em. Tuy nhiên trong thực tế, không phải giáo viên chủ nhiệm nào cũng theo học sinh của mình từ lớp này lên lớp khác. Vì vậy, mỗi năm lên lớp, các em lại được giáo viên khác chủ nhiệm. Nếu giáo viên lớp dưới làm tốt công tác chủ nhiệm, xây dựng tốt nền nếp lớp học, rèn luyện cho học sinh phương pháp tự học và nhiều kĩ năng sống cơ bản khác; nhưng lên lớp trên, giáo viên chủ nhiệm lớp không duy trì, không phát huy thì rồi nền nếp lớp học và chất lượng học tập của học sinh sẽ ra sao? Do vậy, công tác chủ nhiệm lớp phải được thực hiện đồng bộ, đều tay đối với tất cả khối lớp trong một khoá học. Nền nếp lớp học, phương pháp học tập, đạo đức, nhân cách và các kĩ năng sống của học sinh phải được giáo viên chủ nhiệm chú ý xây dựng, rèn rủa ngay từ lúc các em bước chân vào ngôi trường mới (THCS) và phải được duy trì, phát huy xuyên suốt ở các lớp trên. Xuất phát từ bối cảnh khách quan đó, là giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp 9 bằng những giải pháp của bản thân đã tìm tòi, sáng tạo và áp dụng trong quá trình thực hiện công tác chủ nhiệm tôi luôn hoàn thành tốt nhiệm vụ được giao, lớp tôi chủ nhiệm luôn đạt chỉ tiêu và kế hoạch của nhà trường đề ra. Đó là
3. 3 lí do tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác chủ nhiệm học sinh lớp 9”. 2. Xuất phát từ thực tiễn tình hình lớp chủ nhiệm Năm học này, tôi được nhà trường tin tưởng và phân công chủ nhiệm lớp 9A với sĩ số 32 học sinh, trong đó có 17 học sinh nữ, với những đặc điểm như sau: 2.1. Thuận lợi Nhà trường quan tâm, và có sự chỉ đạo sát sao, kịp thời trong mọi hoạt động. Đội ngũ giáo viên giảng dạy có kinh nghiệm, nhiệt tình trong giảng dạy, tâm huyết với nghề. Giáo viên chủ nhiệm là giáo viên dạy bộ môn Địa lí, một trong những môn thi vào trường THPT nên thời lượng có mặt trên lớp khá nhiều, có nhiều thời gian tiếp xúc với học sinh nên kịp thời nắm bắt tình hình của lớp. Có lòng yêu nghề, mến học sinh và luôn luôn học hỏi những đồng nghiệp để đưa các mặt chất lượng của lớp lên cao. Bản thân tôi đã được dạy bộ môn địa lí ở lớp hai năm học trước nên năm học này giữa giáo viên và học sinh đã có sự găn bó, thấu hiểu nhau. Được sự quan tâm của cán bộ quản lý, sự giúp đỡ nhiệt tình của phụ huynh học sinh, giáo viên bộ môn và các giáo viên chủ nhiệm khác trong cùng khối, trong trường. Ban cán sự lớp là những học sinh tích cực, luôn gương mẫu và đi đầu trong các phong trào thi đua. Các thành viên trong lớp chủ nhiệm cơ bản có nền nếp và ý thức kỉ luật, có ý thức xây dựng tập thể lớp. 2.2. Khó khăn Trường nằm ở nông thôn, học sinh trong lớp đa số là con em nông dân có hoàn cảnh kinh tế khó khăn. Đặc biệt hiện nay, nhiều gia đình bị ảnh hưởng do dịch bệnh covid, nhiều phụ huynh làm ăn xa, không thường xuyên ở nhà nên không sát sao, nắm bắt được tâm lý con cái. Các em đang ở lứa tuổi THCS, là lứa tuổi có nhiều thay đổi về tâm sinh lí, cái tôi cá nhân lớn, có tư tưởng muốn khẳng định mình nên dễ bị thu hút bởi các hoạt động vui chơi, phân tán tư tưởng. Trình độ học sinh chưa đồng đều: Một số học sinh còn quen nếp học và ý thức tổ chức kỉ luật chưa cao của các năm học trước, học sinh học lệch các môn học. Nhận thức học sinh chậm, một số học sinh còn chưa ham học, học sinh chưa xác định được mục đích của việc học tập nên lười học bài, làm bài tập.
4. 4 II. NỘI DUNG 1. Các bước tiến hành 1.1. Tìm hiểu tình hình học sinh Công tác thu thập thông tin để bước đầu giáo viên chủ nhiệm nắm được tình hình về hoàn cảnh, gia đình và cuộc sống hiện tại của mỗi em. Tiến hành phátphiếu thông tin cho học học sinh. Khi vận dụng việc thu thập thông tin như trên, tôi đã nắm được 100% thông tin riêng của từng học sinh, trong đó có những thông tin mà khi các em viết ra và yêu cầu cô giữ bí mật. Bên cạnh đó để tránh việc học sinh cung cấp thông tin không chính xác hoặc mang tính chất trêu đùa để viết vào phiếu thông tin thì giáo viên chủ nhiệm thực hiện xác nhận thông tin của một trường hợp đặc biệt qua việc liên hệ trực tiếp bằng số điện thoại của cha, mẹ, người thân để hỏi thăm đến hoàn cảnh gia đình các em. Qua kết quả điều tra thông tin ban đầu về 32 học sinh lớp chủ nhiệm như sau: Con hộ cận nghèo 01 chiếm 3,1%; Bố mẹ làm ruộng 22 chiếm 68,8%, Bố mẹ làm nghề khác 09 chiếm 28,1%. 1.2. Xây dựng kế hoạch và mục tiêu giáo dục đạo đức cho học sinh Một là, về việc chọn ban cán sự lớp: giáo viên chủ nhiệm cần tìm ra những học sinh có tinh thần trách nhiệm cao, ý thức tốt, đoàn kết giúp đỡ bạn bè và phải quan tâm đến công việc của lớp Muốn vậy, như đã làm ở trên, giáo viên chủ nhiệm càng cần phải biết hết khả năng của những học sinh, đặc biệt là những học sinh có năng lực quản lý lớp để từ đó hình thành một ban cán sự lớp. Có thể nói, lớp chủ nhiệm mạnh hay yếu phụ thuộc vào cách chọn ra ban cán sự lớp - vì chính những học sinh này sẽ hỗ trợ đắc lực cho giáo viên chủ nhiệm. Vậy nên, giáo viên chủ nhiệm cần dành thời gian để hướng dẫn cụ thể cách làm, phân công nhiệm vụ, vai trò cho từng thành viên trong ban cán sự. Hai là, việc chọn ban cán sự lớp làm sao cho phù hợp với đặc điểm của lớp. Muốn vậy, giáo viên chủ nhiệm cần thông qua các nội qui của nhà trường ngay từ đầu năm. Nội qui ấy, sau khi thông qua có thể đóng thành khung và dán lên phía góc bảng để mỗi học sinh đều nhìn và biết mỗi ngày. Rồi mỗi tuần đều có nhận xét, đánh giá về ý thức nền nếp học sinh từ các tổ trưởng cũng như lớp trưởng trong các buổi sinh hoạt lớp. Có biện pháp phù hợp đưa ra cho tập thể lớp của mình để nhắc nhở kiểm tra khen thưởng kịp thời... Ba là, tổ chức lớp phải gắn liền với các hoạt động phong trào của tập thể, phong trào của nhà trường. Vì vậy, giáo viên cần thông qua các hoạt động tập thể để xây dựng cho lớp học tinh thần đoàn kết, hòa đồng như: phát động các phong trào thi đua (học tốt, đôi bạn cùng tiến ), tham gia các hoạt động phong
5. 5 trào do Đoàn trường tổ chức như (văn nghệ, các kỳ đại hội thể dục thể thao, rung chuông vàng ), hay tham gia các phong trào khác. Đặc biệt là động viên, thăm hỏi kịp thời đối với những học sinh trong lớp có hoàn cảnh khó khăn hay đau ốm, tai nạn... Từ đây, mỗi học sinh cũng như tập thể lớp sẽ phát huy tinh thần tự giác, đoàn kết, giúp đỡ yêu thương nhau hơn. Bốn là, giáo viên chủ nhiệm các lớp ngoài việc tham gia dạy văn hóa trên lớp thì chỉ có thời gian sinh hoạt lớp vào cuối tuần. Chính vì vậy, sẽ không thể nào cùng một lúc theo dõi, đánh giá một cách sát sao mọi hoạt động của lớp cũng như của mỗi học sinh. Cho nên, họ cần phải phối hợp chặt chẽ với các giáo viên bộ môn cũng như các đoàn thể khác để nắm được tình hình học tập cũng như nền nếp của những học sinh trong lớp. Cuối cùng sẽ là thiếu sót nếu mỗi giáo viên chủ nhiệm không phải là một tấm gương sáng về trí tuệ cũng như về đạo đức để học sinh noi theo. Bởi lẽ, lời nói của giáo viên chủ nhiệm dù hay đến mấy cũng không thể che lấp nổi những lỗ hổng về kiến thức cũng như về hành vi đạo đức. Vì vậy, mỗi giáo viên phải cẩn trọng trong mọi ý nghĩ, lời nói, cũng như hành động trên lớp học và ngoài xã hội. Tự mỗi người phải nỗ lực phấn đấu hoàn thiện bản thân, xứng đáng được học trò gọi là thầy cô theo đúng nghĩa của nó. 2. Các biện pháp thực hiện 2.1. Xây dựng lớp học dân chủ và kỷ luật a) Xây dựng ý thức kỷ luật - Xây dựng tiêu chí đánh giá, xếp loại học lực học sinh. Một tập thể muốn hoạt động tốt, có nền nếp không chỉ dựa vào người chỉ huy mà còn cần có những nguyên tắc hoạt động của nó đây cũng chính là việc xây dựng nền nếp kỷ luật lớp học. Những quy định này xây dựng phải dựa trên những quy định chung của nhà trường. Ở lớp 9A, ngay từ những tuần đầu của năm học Ví dụ: tiêu chuẩn của lớp trưởng: học lực từ khá trở lên, hạnh kiểm tốt, năng động, nhiệt tình, có khả năng tổ chức, quản lí tốt, có uy tín với bạn trong lớp Tiêu chuẩn của lớp phó học tập: học lực giỏi, nhiệt tình giúp đỡ bạn, tính tình hòa đồng Ở các chức danh khác giáo viên cũng đưa ra tiêu chuẩn tương tự cùng ban cán sự lớp đã xây dựng “Tiêu chí đánh giá, xếp loại thi đua” các thành viên trong lớp. Sau một thời gian các tổ trong lớp xây dựng xong bảng “Tiêu chí đánh giá, xếp loại hạnh kiểm”. Trong tiết sinh hoạt, lớp trưởng tiến hành thống nhất và lấy ý kiến đóng góp của các thành viên trong lớp để điều chỉnh cho hợp lý. Mẫu bảng “Tiêu chí đánh giá, xếp loại thi đua HS”: Điểm Tiêu chí -1 Không mặc đồng phục
6. 6 - 1 Không thắt khăn quàng - 1 Không sơ vin Nội quy - 1 Đi học muộn - 2 Vắng không phép - 5 Nói tục, chửi thề -1 Ăn quà trong trường -10 Phá hoại tài sản của công - 5 Vô lễ với giáo viên, người lớn - 3 Làm việc riêng trong giờ học - 1 Làm ồn lớp học - 5 Không thuộc bài - 3 Không ghi bài - 4 Không làm bài tập về nhà Học tập + 2 Điểm tốt - 2 Không quét lớp - 2 Không đổ rác Vệ sinh - 5 Bỏ trực vệ sinh - 2 Viết, vẽ bậy lên bàn, lên bảng - 1 Xếp hàng chậm - 1 Không nghiêm túc, tập sai động tác Thể dục - 3 Bỏ tập thể dục Trên cơ sở báo cáo của tổ trưởng, lớp trưởng quy ra điểm rồi xếp loại thi đua trong tuần cho các thành viên trong lớp. Vào thứ bảy của tuần cuối cùng trong tháng, giáo viên chủ nhiệm họp cùng ban cán sự lớp để xếp loại thi đua tháng cho học sinh trong lớp. Với việc xếp loại thi đua theo thang điểm như vậy thì việc đánh giá của học sinh là tương đối chính xác cũng đồng thời là động lực để các em học tập. Tuy nhiên có những vi phạm của học sinh là ngoài ý muốn của các em. Vì vậy trong quá trình thực hiện giáo viên chủ nhiệm cần có cách xử lý phù hợp, nếu là trường hợp ngoài ý muốn thì không nên trừ điểm của các em. Những học sinh vi phạm, giáo viên cũng nên cho các em “lập công chuộc tội”. Nếu như đẩy các em
7. 7 vào đường cùng, không có điều kiện sửa sai thì dễ làm cho các em chán nản, thất vọng, mất động cơ để phấn đấu. Ví dụ 1: Trong thang điểm tôi có đưa ra trường hợp: Trong tuần nếu xếp loại trung bình hoặc khá nhưng đạt 3 điểm tốt và có ý thức sửa sai thì sẽ được nâng một bậc. Trong tuần đạt 3 điểm tốt, không vi phạm nội quy thì được tuyên dương trước lớp. Ví dụ 2: Học sinh nghỉ học không phép, giáo viên tìm hiểu lí do, nếu nghỉ vì lý do chính đáng nhưng không kịp viết đơn thì chấp nhận cho các em nộp đơn vào ngày đi học sau đó. Một điều cần chú ý trong khi xử lí các hành vi phạm của học sinh nữa là phải tìm hiểu lý do dẫn đến những vi phạm của học sinh. Nếu cách xử lí không phù hợp với lý do, trừ điểm mà các em không “tâm phục khẩu phục” sẽ dễ dẫn đến thái độ bất mãn. Ngoài việc xếp thi đua theo thang điểm, lớp tôi còn có những quy định riêng giành cho các em vi phạm nội quy, như phải làm vệ sinh phòng học, không thuộc bài ở nhà thì cuối buổi phải ở lại học thuộc rồi mới về, Tất cả các biện pháp này đều áp dụng từ từ, điều quan trọng là áp dụng nó đúng lúc. Chính vì vậy đã được các em ủng hộ. 2.2. Xây dựng “lớp học hạnh phúc” “Xây dựng lớp học hạnh phúc” là tạo ra môi trường học tập thân thiện, an toàn, gần gũi với học sinh, làm cho học sinh cảm thấy “mỗi ngày đến trường là một ngày vui”. Xây dựng được “lớp học hạnh phúc” thì sẽ có “học sinh tích cực”. Được tham gia vào các lớp học hạnh phúc sẽ giúp cho mỗi cá nhân thiết lập được các tình cảm lành mạnh, góp phần phát triển nhân cách tốt đẹp. Công việc “xây dựng lớp học hạnh phúc” được tiến hành từng bước như sau: * Xây dựng “Không gian thân thiện” trong lớp - Thống nhất cách trang trí lớp: (Trừ những phần cơ bản mà BGH đã quy định: Ảnh Bác, 5 điều Bác Hồ dạy, trích thư của Bác..)
8. 8 Còn lại lớp tự trang trí theo ý tưởng của các em như: Chia thành các khu vực, các tranh ảnh, khẩu hiệu trang trí hợp lí. Có cả trang tin, góc học tập, trang bè bạn - Khơi dậy tinh thần tập thể, ý thức giữ gìn vệ sinh chung, tình cảm yêu thương, gắn bó coi lớp học là nhà. - Sắp xếp chỗ ngồi hợp lí theo nhóm, đôi bạn học tập, đặc điểm, sở thích,.. Đặc biệt là sự dung hòa về lực học để tạo tính tích cực: Ví dụ: Lớp tôi chủ nhiệm có 32 em, thường được chia 8 nhóm học tập (2 bàn 1 nhóm) khi các thầy cô sử dụng kĩ thuật dạy học “hợp tác” để phát huy tính tích cực của học sinh. Nhóm học trong lớp học * Xây dựng “Tình cảm thân thiện” - Xây dựng mối quan hệ thầy- trò: Giáo viên chủ nhiệm phải là chuyên gia tư vấn về tâm lý, là người định hướng là chiếc gương soi về tư tưởng, đạo đức lối sống, luôn quan tâm đến từng học sinh, yêu thương và cảm thông với các em, nhất là những em có hoàn cảnh khó khăn. + Nếu có chuyện vui, buồn thì giáo viên chủ nhiệm phải khéo léo lôi cuốn sự quan tâm của cả lớp, cùng nhau sẻ chia, cùng nhau giải quyết. + Thực hiện các buổi trao đổi về tình bạn, giới tính, thể dục thể thao, về học tập như 30 phút văn học, toán học lồng ghép trong các tiết sinh hoạt chủ nhiệm, hoạt động ngoài giờ lên lớp. + Hành vi của giáo viên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến tâm lí cũng như sự hình thành tính cách của các em. Vì vậy, khi lên lớp, tôi luôn chú ý đến cả cách đi đứng, nói năng, cách ăn mặc, chữ viết, thái độ,...để học trò noi theo. Không vì bất cứ lí do gì mà tôi cho phép mình cẩu thả hoặc xuề xòa, qua loa trước mặt học sinh. + Khi có học sinh mắc sai lầm, thiếu sót, tôi luôn cố gắng kiềm chế và tôn trọng học sinh, tìm hiểu kĩ nguyên nhân để có biện pháp giúp đỡ các em sửa chữa , không có những lời nói, cử chỉ xúc phạm các em. Ở tuổi này, lòng tự trọng của các em rất cao, chỉ một lời nói xúc phạm sẽ làm tổn thương tâm hồn
9. 9 các em. Thậm chí có em sẽ căm ghét thầy cô, bỏ học và không bao giờ trở lại lớp học nữa cho dù có nhiều người đến nhà vận động. Qua những năm làm công tác chủ nhiệm lớp, tôi biết rằng có những em học yếu hoặc có hôm không học bài, làm bài nhưng lỗi không phải hoàn toàn là do các em. Có em ham chơi nên quên học bài, có em do bị mất căn bản từ các lớp dưới. Nhưng cũng có em học yếu, hoặc không học bài làm bài là do những điều kiện khách quan. Gia đình của các em không phải lúc nào cũng đầm ấm, hạnh phúc; không phải em nào cũng may mắn dược bố mẹ, ông bà động viên trong mỗi bước học tập. Và có biết bao nhiêu bố mẹ phải lo làm thuê, làm mướn kiếm sống ,...nên không ngó ngàng gì đến việc học của con cái,... Những sóng gió đó đã tác động đến tâm lí của các em, cản trở việc học tập của các em. Nếu như giáo viên không biết được những nguyên nhân đó thì rất dễ nổi giận, rồi la mắng, phạt các em. Điều đó rất bất lợi cho quan hệ thầy- trò sau này. Vì vậy, đứng trước một học sinh quậy phá, hay lơ đãng không học bài, làm bài, tôi không trừng phạt ngay mà bình tĩnh chờ đến hết buổi học gặp riêng các em để hỏi cho rõ nguyên nhân. Lần đầu các em vi phạm, tôi nhẹ nhàng nhắc nhở. Nếu lần thứ hai, các em vẫn tái phạm, tôi phải đến nhà tìm hiểu nguyên nhân để có biện pháp giúp đỡ, giáo dục các em. - Hàng ngày, giáo viên chủ nhiệm luôn khích lệ và biểu dương các em kịp thời, khích lệ những ưu điểm của các em nhiều hơn là phê bình khuyết điểm. Cố gắng tìm ra những ưu điểm nhỏ nhất để khen ngợi động viên các em. Nhưng trong khi khen, tôi cũng không quên chỉ ra những thiếu sót để các em khắc phục và ngày càng hoàn thiện hơn. - Khi nói chuyện, khi giảng, cũng như khi nghiêm khắc phê bình lỗi lầm của học sinh, tôi luôn thể hiện cho các em thấy tình cảm yêu thương của một người thầy đối với học trò. Theo qui luật phản hồi của tâm lí, tình cảm của thầy trước sau cũng sẽ được đáp lại bằng tình cảm của học trò. Lòng nhân ái, bao dung, đức vị tha của người thầy luôn có sức mạnh to lớn để giáo dục và cảm hóa học sinh. “Lớp học thân thiện” chỉ có được khi người thầy có tấm lòng nhân hậu, bao dung, hết lòng vì học sinh thân yêu của mình. Có một người thầy như vậy thì chắc chắn học sinh sẽ chăm ngoan, tích cực và ham học, thích đi học. * Xây dựng mối quan hệ bạn bè Trong cuộc sống của mỗi con người, ngoài những người thân trong gia đình, ai cũng cần có bạn bè để chia sẻ. Nếu các em có nhiều bạn bè thân thiết trong lớp thì các em sẽ hợp tác vui vẻ với nhau và sẽ giúp đỡ nhau cùng tiến bộ. Em học giỏi sẽ giúp những em học yếu; ngược lại, em học yếu cũng dễ dàng nhờ bạn giúp đỡ mình học tập mà không phải e ngại, xấu hổ (Học thầy không tày học bạn).
10. 10 Nhưng trong thực tế, một lớp học thường xuất hiện nhiều nhóm học trò, đặc biệt là những lớp cuối cấp. Có đôi khi các em chia bè phái, phân biệt giàu nghèo, hay nói xấu hoặc châm chọc nhau. Những em nữ thì hay dỗi hay hờn giận. Còn các em nam thì hay gây gổ, mất đoàn kết. Tuy các em chưa gây ra chuyện gì nghiêm trọng nhưng nó vẫn ảnh hưởng xấu đến tình cảm bạn bè và chất lượng học tập của lớp. Là một giáo viên chủ nhiệm, tôi luôn quan tâm đến vấn đề này. Xây dựng được mối quan hệ bạn bè đoàn kết, gắn bó thì sẽ xây dựng được nền nếp lớp học, tiến tới xây dựng môi trường học tập thân thiện. Từ môi trường học tập thân thiện đó, chất lượng học tập của lớp chắc chắn sẽ được nâng cao. Để xây dựng mối quan hệ bạn bè thân thiết, đoàn kết, gắn bó, sẵn sàng giúp đỡ nhau trong học tập, tôi luôn tạo ra các hoạt động, các vấn đề đòi hỏi sự hợp tác của nhiều học sinh. Cách làm cụ thể như sau: Xây dựng: Nhóm bạn cùng tiến, đôi bạn cùng học để giúp đỡ lẫn nhau. Khuyến khích học sinh tự viết ra những điều em chưa đồng ý về việc làm, cách cư xử của lớp trưởng, lớp phó hoặc của một bạn nào dó trong lớp chứ không nói xấu, không xa lánh bạn. Căn cứ vào những điều các em viết ra, nếu là những điều tốt thì tôi đọc cho cả lớp nghe rồi tuyên dương ngay trước lớp. Còn những điều các em phê bình thì tôi phải điều tra nắm rõ đúng hay sai. Sau đó mới góp ý riêng với những học sinh bị bạn phê bình, yêu cầu các em phải sửa chữa. - Khi học sinh có chuyện xích mích, giáo viên chủ nhiệm kịp thời can thiệp không để mâu thuẫn kéo dài gây ảnh hưởng xấu đến tình bạn, gặp gỡ trao đổi riêng với từng học sinh hoặc nhóm học sinh để biết rõ đầu đuôi. Sau đó phân tích rõ ai đúng, ai sai. Ai sai thì phải nhận lỗi và xin lỗi bạn. Sau đó giảng hòa và bắt tay nhau vui vẻ trở lại. - Để tạo dựng cho các em một tình bạn bền đẹp với những kỉ niệm sâu sắc của tuổi học trò, giáo viên chủ nhiệm tổ chức sinh nhật cho học sinh ngay tại lớp học trong giờ ra sinnh hoạt tập thể. Những em có ngày sinh trùng vào ngày thứ bảy, chủ nhật thì sẽ được tổ chức vào tiết sinh hoạt cuối tuần. Hình thức tổ chức chủ yếu là múa hát, là những lời chúc mừng và một món quà nhỏ do lớp tặng; giáo viên tặng các em. Khi được cả lớp tổ chức sinh nhật, nhiều em rất xúc động. Tôi thiết nghĩ với việc làm nhỏ đó nó cũng góp phần giúp các em có thêm động lực và thấy rằng " Mỗi ngày đến trường là một ngày vui". * Xây dựng mối quan hệ “Hợp tác thân thiện và tích cực” Giáo viên chủ nhiệm phải vững vàng, luôn chủ động và linh hoạt trong hoạt động phối hợp với đồng nghiệp, trong việc cuốn hút học sinh tham gia các hoạt động: - Phối hợp với giáo viên bộ môn, với tổng phụ trách đội, sự quan tâm hướng dẫn từng thao tác của thầy cô giáo bộ môn đối với học sinh cũng rất cần thiết, là động lực để các em thêm yêu trường, yêu lớp, học tiến bộ hơn.
11. 11 Giờ học môn Văn và môn Tin học - Phối hợp với Đoàn thanh niên trong nhà trường, Đoàn địa phương tổ chức các hoạt động tập thể vào dịp hè, để nâng cao ý thức trách nhiệm và hình thành trong các em lý tưởng sống cao cả của thanh niên trong thời kỳ hội nhập. - Phối hợp với phụ huynh học sinh để hiểu hơn về các em thông qua phiên họp với cha mẹ học sinh đầu năm, thường xuyên liên lạc, trao đổi với các bậc cha mẹ học sinh để nắm bắt được tình hình học tập của con em mình. * Trong biện pháp này tôi chú ý rèn luyện các kĩ năng sống cho học sinh: - Kỹ năng giao tiếp, ứng xử hợp lý với các tình huống trong cuộc sống: Kính trọng người lớn tuổi, gặp thầy cô hay bất kì người lớn nào cũng phải chào hỏi tử tế, lịch sự... “Tiên học lễ, hậu học văn”. - Kỹ năng làm việc theo nhóm: Kĩ năng làm việc theo nhóm trong thảo luận nhóm: tự giác, tích cực, có khoa học... giúp các em phát huy tính tích cực trong học tập và công tác khác, tự khám phá kiến thức - Kĩ năng ứng xử văn hóa, chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và tệ nạn xã hội: ăn nói, đi đứng có ý tứ, lịch sự nhã nhặn, có văn hóa. Đoàn kết tương thân, tương ái trong lớp, trong trường không hút thuốc lá, gây gổ, hãy hiểu bạn như hiểu mình. Nếu học sinh có dấu hiệu mất đoàn kết thì giáo viên phải biết và ngăn chặn ngay. - Kỹ năng rèn luyện sức khỏe, bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng - chống tai nạn giao thông, đuối nước và tai nạn thường tình khác. Ngoài ra giáo viên chủ nhiệm còn chú ý giáo dục học sinh theo các chuẩn mực đạo đức truyền thống của dân tộc, giáo dục ý thức tìm hiểu, chăm sóc, phát huy các di tích lịch sử, văn hóa, cách mạng ở địa phương: Tích cực tham gia công tác “đền ơn đáp nghĩa”, “uống nước nhớ nguồn”. Với những việc làm trên tôi thiết nghĩ các em sẽ thấy được việc đến trường mỗi ngày là một ngày vui, là động lực để cuốn hút các em. 2.3. Giáo dục giới tính lứa tuổi học sinh lớp 9 Cuộc sống hoàn toàn không dễ dàng đối với trẻ vị thành niên, nhất là trong hoàn cảnh kinh tế xã hội hiện nay, đặc biệt đối với những trẻ không được chuẩn
12. 12 bị đầy đủ để đối mặt với các vấn đề đặc thù của lứa tuổi. Thực trạng hiện nay đã và đang cho thấy điều đó. Nếu chúng ta mong đợi trẻ vị thành niên những quyết định đúng đắn, có trách nhiệm trước những cạm bẫy và thách thức của xã hội, chúng ta phải đảm bảo trẻ vị thành niên được cung cấp đầy đủ thông tin, kỹ năng và phương tiện để quyết định và các giá trị chúng cần tôn trọng và thực hiện. Ở giai đoạn dậy thì, các em phải trải qua những biến đổi to lớn về cơ thể cũng như về tâm lí. Thậm chí có thể khiến các em bị khủng hoảng nếu không có sự chuẩn bị về tâm lí, sự chỉ bảo của người lớn. Khi đó các em sẽ tự tìm hiểu, tự thể nghiệm theo những thông tin trên sách báo, tivi, internet, Tuy nhiên, các nguồn thông tin này không được kiểm soát và thường chứa nhiều điểm đen, lệch lạc. Điều này đã gây ra nhiều hậu quả đáng buồn như quan hệ tình dục quá sớm, có thai khi còn ngồi trên ghế nhà trường, phá thai, bỏ học Căn cứ vào đặc điểm phát triển của lứa tuổi, tôi thiết nghĩ giáo dục giới tính cần phải được coi trọng hơn, phải bằng nhiều hình thức khác nhau và xuyên suốt từ lớp 6 đến lớp 9 nhưng do giới hạn của đề tài nên tôi chỉ giáo dục các nội dung tương ứng như sau: Học sinh khối lớp 8, 9 (Độ tuổi 14 – 16) Tôi chú trọng giáo dục học sinh phân biệt tình bạn và tình yêu, hiểu biết sâu sắc các giá trị của tình bạn, tình yêu; hiểu biết những hệ lụy về tâm lý và các nguy hại lâu dài phải gánh chịu nếu quan hệ tình dục sớm, tảo hôn; giáo dục bạn trai biết tự trọng, tôn trọng bảo vệ bạn gái, có bản lĩnh biết tự kiềm chế để chứng minh cho một tình yêu lành mạnh nếu chớm nở; giáo dục kỹ năng phòng vệ trước các áp lực nội tại đến từ hai phía, đặc biệt giáo dục kỹ năng phòng vệ cho các em gái, và rất nhiều nội dung khác xoay quanh tâm lý giới tính tuổi mới lớn giúp các em tự tin, tự chủ, tự hoàn thiện nhân cách, tự nhận thức để thay đổi hành vi, vững vàng nói “không” trước cám dỗ của bản năng ở độ tuổi dậy thì. - Tình bạn - Tình bạn khác giới - Tình yêu + Tình bạn: Đối với học sinh lớp 9 tình cảm bạn bè phát triển mạnh mẽ và có vai trò quan trọng. Tuổi trẻ thường có nhiều bạn bè và họ thích dành thời gian để trò chuyện với bạn, cùng nhau chia ngọt sẻ bùi hoặc giúp nhau tự tin hơn động viên nhau trong học tập và lao động, tình bạn có ý nghĩa quan trọng đối với mọi người, già cũng như trẻ. + Tình bạn khác giới: Ở tuổi 14-16 tình bạn thường mạnh mẽ và thiên về cảm xúc. Tình bạn có thể là giữa những người cùng giới và giữa những người khác giới. Nhiều người là bạn tốt của những người khác ở cả hai giới. Tình bạn khác giới nhiều khi có những giá trị riêng rất đặc biệt, khiến những người bạn cảm thấy mình may mắn có những người bạn khác giới.
13. 13 Tuy nhiên cũng có lúc tình bạn giữa hai người thường là hai người khác giới, có thể vượt qua giới hạn tình bạn để không còn “chỉ là tình bạn”. Tình bạn đó chuyển thành thứ tình cảm có cảm xúc mãnh liệt, hấp dẫn, trở thành quan hệ lãng mạn và trở thành tình yêu. Điều này đặc biệt thường xảy ra ở các em lứa tuổi này. Con trai con gái bỗng thấy tự ý thức về mình và thấy ngại ngùng trước mặt người khác giới. Trong trường hợp đó, không biết nên ứng xử như thế nào, nói gì và thế là nhìn người bạn của mình bằng con mắt khác ngảy trước. + Tình yêu: Tình yêu là một loại tình cảm đặc biệt, nó biểu hiện sự cao đẹp nhất của tình người (lòng nhân ái), tình yêu làm con người trở nên thanh cao hơn, nhân ái và giàu sức sáng tạo hơn. Mối tình đầu thường là giai đoạn quyết liệt nhất trong đời người và nhiều bạn trẻ đến với mối tình đầu ở tuổi này. Song do đặc điểm còn bồng bột, chưa có kinh nghiệm trong cuộc sống, lại quá lý tưởng hóa tình yêu, nên không ít mối tình đầu bị tan vỡ để lại những tổn thất về tình cảm hoặc những hậu quả nặng nề trong quan hệ yêu đương buông thả của các cặp trai gái. Do vậy, nam nữ thanh niên cần hiểu được giá trị cao đẹp của tình yêu đối với hạnh phúc của mỗi người, có thái độ trân trọng với tình yêu, trên cơ sở đó tự xây dựng cho mình những hành vi đúng đắn, nghiêm túc khi bước vào lĩnh vực này. Để hiểu được bản chất của vấn đề tôi yêu cầu học sinh thảo luận theo nhóm các câu hỏi sau: - Nhóm 1: Tại sao các em cần có bạn? - Nhóm 2: Tình bạn khác giới là gì? Em có suy nghĩ gì về tình bạn khác giới? - Nhóm 3: Trong quan hệ với bạn khác giới cần tránh những điều gì? Tình bạn khác giới khác với tình yêu như thế nào? - Nhóm 4: Ở tuổi các em đã nên yêu chưa? Vì sao? Các nhóm ghi lại ý kiến của nhóm lên bảng phụ. Các nhóm treo bảng phụ kết quả thảo luận của nhóm mình trên bảng. Giáo viên nhận xét kết quả thảo luận nhóm, tranh luận chung của lớp và nhấn mạnh. Câu 1: Tình bạn là tình cảm gắn bó giữa hai hoặc một nhóm người vì hợp nhau về tính tình, giống nhau về sở thích có chung một quan điểm sống lý tưởng, ước mơ. Tình bạn có vai trò lớn trong đời sống của mỗi người đặc biệt là với thanh thiếu niên. Trong quan hệ bạn bè mỗi người có thể tự đánh giá, tự tìm hiểu bản thân mình qua tương tác với những người bạn đồng thời dựa vào sự góp ý của bạn bè mà tự phấn đấu giáo dục mình tiến bộ, tự hoàn thiện. Tình bạn là một sức mạnh tinh thần to lớn động viên mỗi người trong tập thể cùng nhau hoạt động, gánh vác chia sẻ, trong việc vươn tới ước mơ, hoài bão lý tưởng của mình.
14. 14 Tuy nhiên tình bạn lệch lạc có thể dẫn tới hành động xấu: bao che khuyết điểm cho bạn bè, chơi bời . - Cuối cùng giáo viên nêu lên những đặc điểm cơ bản của tình bạn tốt. Có trách nhiệm lẫn nhau và giúp đỡ cùng nhau tiến bộ, bình đẳng và tôn trọng nhau, chân thành tin cậy, thông cảm, đồng cảm sâu sắc với nhau. Câu 2: Tình bạn khác giới là tình bạn giữa nam và nữ (hoặc giữa nữ và nam). Tình bạn khác giới làm cho mỗi người tự hoàn thiện mình, làm tôn vẻ đẹp của mỗi giới. tình bạn khác giới có thể chuyển thành tình yêu, song không nhất thiết mọi tình bạn khác giới đều chuyển thành tình yêu. Câu 3: Tình bạn khác với tình yêu là không có sự say mê về thể xác, không ghen tuông khi bạn khác giới có người yêu. - Tình cảm giữa hai người khác giới có thể chuyển thành thứ tình cảm có cảm xúc mãnh liệt và hấp dẫn về giới tính để chuyển thành tình yêu. - Trong quan hệ bạn bè khác giới cần tránh: Đối xử với nhau xuồng sã, thiếu tế nhị, gán ghép lẫn nhau, ghen ghét nói xấu hay đối xử thô bạo, ngộ nhận tình bạn khác giới là tình yêu, gây cho bạn khác giới hiểu nhầm là tình yêu. Câu 4: Tuổi của các em chưa nên yêu vì có thể ảnh hưởng đến học tập, tương lai, bản thân các em chưa có đủ năng lực kiểm soát tình cảm, suy nghĩ và hành động. - Mang thai sớm – Hậu quả và cách phòng tránh Thế nào là mang thai sớm? Là trường hợp phụ nữ mang thai trước 18 tuổi. Hậu quả của việc mang thai sớm? Việc mang thai sớm và sinh đẻ ở tuổi vị thành niên sẽ gây nhiều hậu quả cả về mặt sức khỏe, tinh thần cũng như kinh tế - xã hội: mang thai sớm ngoài ý muốn là điều kinh hoàng cho cô gái trẻ vì thiếu hiểu biết, bởi tình trạng nạo phá thai có thể dẫn đến những biến chứng nghiên trọng, gây ảnh hưởng đến sức khỏe tâm lý của vị thành niên, là gánh nặng cho xã hội như: nghèo đói, chất lượng lao động, vấn đề về bình đẳng giới, ít có cơ hội phát triển nghề nghiệp. Cách phòng tránh Chủ động phòng tránh: không đi chơi với bạn khác giới ở những nơi vắng vẻ, vào buổi tối, không uống rượu bia, chất kích thích hướng dẫn, tập huấn cho học sinh mỹ năng từ chối bằng các bài tập tình huống để học sinh lựa chọn cách xử lý. Ví dụ: Tình huống: Em Nguyễn Thị H đang học lớp 9. Nhưng bố mẹ bắt em phải nghỉ học để cưới chồng – là một người P mới gặp một lần. Nếu là H, em sẽ làm gì trong tình huống trên? Sau khi từng nhóm làm bài tập xong. Mỗi nhóm cử đại diện để trình bày.
15. 15 Các nhóm tranh luận. Giáo viên nhận xét câu trả lời của các nhóm. Hướng đến cách nhìn nhận, ứng xử tích cực, đúng đắn. Tình huống: Nếu em là H cần xác định rõ: Việc lấy chồng sớm theo ý bố mẹ sẽ ảnh hưởng đến học tập và tương lai, vi phạm pháp luật Hôn nhân và gia đình (tảo hôn). H cần phân tích cho bố mẹ thấy những điều sai và hậu quả của hành động đó. Nếu bố mẹ vẫn không thay đổi ý kiến cần nói với thầy cô, chính quyền xã để vận động. Đây là một hủ tục cần xóa bỏ ở địa phương. Giáo viên kết luận: - Ở lứa tuổi dậy thì các em đang trải qua những biến đổi về cơ thể, tâm lý tình cảm sâu sắc. Tình bạn khác giới đem lại cho các em những cảm xúc, suy nghĩ, sự mong nhớ niềm vui đồng thời băn khoăn lo lắng. - Đối với các em chưa yêu, các em cần chuẩn bị trước tâm lý và kiến thức để có khả năng nhận biết tình cảm của mình, có quyết định đúng đắn. Các em nhớ rằng việc quan trọng nhất của các em trong giai đoạn này là học tập để chuẩn bị cho tương lai, tình yêu có thể gây ảnh hưởng rất lớn đến việc học. - Đối với các em đã có bạn khác giới, các em cần tỉnh táo, sáng suốt chú tâm học tập, biết tôn trọng và nghĩ đến tương lai của cả hai, cần tránh những tình huống gây mất kiểm soát: đi chơi riêng ở những nơi vắng vẻ, vào buổi tối, - Các em cũng có rất nhiều thắc mắc không biết hỏi ai, không dám hỏi. Hoặc khi hỏi, các em thường bị mắng, hoặc người lớn né tránh không muốn trả lời và cho rằng các em còn nhỏ, chưa cần biết. Các em có thể bị sợ mắng cho nên giữ im lặng không muốn hỏi. Điều này về lâu dài sẽ có hại cho các em. - Các em cần nhớ rằng khi có thắc mắc, lo lắng, các em nên tìm người chia sẻ và giúp đỡ. Các em cần được cung cấp các thông tin cần thiết để các em có thể tự bảo vệ mình. III. KẾT QUẢ THỰC HIỆN Sau thời gian tìm tòi, học hỏi và áp dụng biện pháp nói trên vào công tác chủ nhiệm đã đạt được những kết quả rất khả quan được thể hiện trên các mặt đó là: 1. Về học lực Kết quả học tập của học sinh ngày càng tiến bộ rõ rệt. Đa số học sinh qua các lớp chủ nhiệm đều thể hiện tinh thần ham học hỏi, ý thức học tập tốt được thể hiện rõ rệt. Kết quả xếp loại học lực học sinh qua các năm học: Tổng số Giỏi Khá Trung bình Yếu, kém Năm học /Lớp SL % SL % SL % SL % 2020-2021 29/8A 2 6.9 10 34,5 17 58,6 0 0 2021-2022 29/9A 4 13,8 13 44,8 12 41,4 0 0
16. 16 2. Về hạnh kiểm Qua thực tiễn áp dụng các biện pháp chủ nhiệm nói trên. Sự chuyển biến về hạnh kiểm của học sinh đã được thể hiện rõ nét qua các năm làm công tác chủ nhiệm. Thể hiện qua sự chuyển biến về chất và lượng của hạnh kiểm học sinh. Kết quả xếp loại hạnh kiểm học sinh qua các năm học: Tổng số Tốt Khá Trung bình Yếu Năm học /Lớp SL % SL % SL % SL % 2020-2021 29/8A 27 93,1 2 6,9 0 0 0 0 2021-2022 29/9A 29 100 0 0 0 0 0 0 3. Về các phong trào thi đua của tập thể lớp Về văn nghệ: Tinh thần học sinh nhất là các học sinh có hạnh kiểm yếu kém đã được khơi dậy và phát huy hăng hái tham gia các đội văn nghệ xung kích của lớp. Các em đã có được sân chơi và rèn luyện kỹ năng sống và gắn bó hơn với tập thể lớp. Về lao động – vệ sinh: Qua việc áp dụng các biện pháp chủ nhiệm mà tinh thần lao động tự giác của học sinh ngày càng tăng. Học sinh đã hiểu được ý nghĩa của việc tham gia lao động vệ sinh và lao động giúp đỡ gia đình. Với đặc trưng là một miền quê nông nghiệp nên học sinh đã tích cực tham gia lao động trợ giúp gia đình nhất là đối với các em học sinh có tư tưởng ham chơi đã có nhiều thay đổi. Bên cạnh đó, tập thể lớp đã đăng ký với liên đội và nhà trường đảm nhận chăm sóc công trình măng non là hai bồn hoa của nhà trường đã được các em chăn sóc đầy đủ cùng với các buổi lao động vệ sinh chăm sóc Đài tưởng niệm các anh hùng Liệt sĩ. Về khen thưởng: Nhờ thực hiện các biện pháp nói trên mà liên tục nhiều năm làm công tác chủ nhiệm lớp chủ nhiệm của tôi đã liên tục đạt được các danh hiệu tập thể lớp tiên tiến. Năm học Lớp Danh hiệu Cấp khen thưởng 2020-2021 8A Tập thể lớp tiên tiến Cấp trường 2021-2022 9A Tập thể lớp tiên tiến xuất sắc Cấp trường
17. 17 IV. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ 1. Kết luận Vai trò của giáo viên chủ nhiệm trong việc giáo dục cho học sinh phát triển một cách toàn diện là vô cùng to lớn. Một công việc tưởng như đơn giản song không hề dễ dàng, nó phức tạp và khó khăn rất nhiều. Năm học nào cũng vậy, lớp học nào cũng thế đều có đủ các đối tượng học sinh. Nhiều học sinh đã làm thầy cô chật vật. Nhưng bằng tình yêu thương của mình - Người giáo viên chủ nhiệm phải nhiệt tình, tâm huyết sáng tạo và nên đặt lợi ích của tập thể lớp lên trên hết, hãy phát huy những thế mạnh của lớp bằng tình yêu thương của mình để đưa các em hoà vào thế giới tuổi thơ bằng tâm hồn trong sáng nhất. Người giáo viên chủ nhiệm hãy xem tập thể lớp mình chủ nhiệm là một mái ấm gia đình. Hãy là người chắp cánh cho ước mơ của em bay cao bay xa để các em hoàn thiện và khẳng định mình xứng đáng là chủ nhân tương lai của đất nước. 2. Kiến nghị 2.1. Với các cấp quản lý giáo dục Với vai trò rất quan trọng của công tác chủ nhiệm là một trong những khâu cùng với hoạt động chuyên môn của nhà trường là một trong những yếu tố góp phần giáo dục toàn diện cho học sinh. Vì vậy kính đề nghị với các cấp quản lý giáo dục thường xuyên tổ chức các đợt tập huấn các nội dung và chia sẻ kinh nghiệm về công tác chủ nhiệm để nâng cao hơn nữa chất lượng công tác chủ nhiệm trong các nhà trường. 2.2. Với nhà trường Cần có sự tập huấn chuyên đề, lựa chọn giáo viên có kinh nghiệm và có chất lượng bố trí làm công tác chủ nhiệm để góp phần nâng cao hơn nữa chất lượng chủ nhiệm góp phần nâng cao chất lượng dạy và học. 2.3. Với đồng nghiệp làm công tác chủ nhiệm Rất mong được các đồng nghiệp chia sẻ thêm nhiều kinh nghiệm hơn nữa và có sự đúc kết để công tác chủ nhiệm ngày càng nhẹ nhàng nhưng hiệu quả ngày càng cao hơn. Xin chân thành cảm ơn! Yên Lạc, ngày . tháng 11 năm 2022 Yên Lạc, ngày 20 tháng 11 năm 2022 Thủ trưởng đơn vị Người viết Đỗ Thị Liên